Mais alén do valor estético extraordinario que teñen estes versos, destaca e destacará sempre a grandísima fondura humana. Son versos traspasados de dor, palabras que en máis dunha ocasión entraron polos meus ollos para precipitar neles a alquimia das bágoas. Poemas enraizados con saña na vida do poeta e que só se entenden plenamente á luz da seu periplo vital. A xeito de rápido resume, Gelman foi unha das vítimas da desapiadada ditadura que asolou Arxentina a finais dos anos setenta e principios dos oitenta. O noso poeta viviu o estado de terror que se asañou co seu país dende a diáspora, como exiliado político, mentres moitos amigos seus morrían vítimas da represión. Tamén tería que soportar non poder acompañar á súa nai nos seus derradeiros días por serlle imposible cruzar a fronteira. O golpe que esgazaría definitivamente a alma de Gelman sería o secuestro e desaparición do seu fillo e da súa nora embarazada a mans dos milicos. O que lle puido pasar a ambos pódese intuír vendo filmes como Garaje Olimpo (1999), de Marco Bechis, unha radiografía brutal da eficacia burocrática coa que se executaban os procesos de secuestro, tortura e asasinato que sufriron 30.000 persoas a mans do exército (o meirande deles foron guindados, desde avións militares, vivos e narcotizados, ás augas do Atlántico Sur). A alma racharíalle aínda máis ao saber que a súa neta (aínda non nacera na data do secuestro) fora dada en adopción a unha familia do Uruguai (ata aí chegaba o refinado sadismo dos milicos, ata o grao de dar en adopción e adoptar eles mesmos aos fillos e fillas da xente que previamente asasinaban). Parade a ler este anaco dunha carta que lle envía Gelman á súa neta cando soubo da súa existencia:

“Me resulta muy extraño hablarte de mis hijos como tus padres que no fueron. No sé si sos varón o mujer. Sé que naciste... Ahora tenés casi la edad de tus padres cuando los mataron y pronto serás mayor que ellos. Ellos se quedaron en los 20 años para siempre. Soñaban mucho con vos y con un mundo más habitable para vos. Me gustaría hablarte de ellos y que me hables de vos. Para reconocer en vos a mi hijo y para que reconozcas en mí lo que de tu padre tengo: los dos somos huérfanos de él. Para reparar de algún modo ese corte brutal o silencio que en la carne de la familia perpetró la dictadura militar. Para darte tu historia, no para apartarte de lo que no te quieras apartar. Ya sos grande, dije”. (Carta abierta a mi nieto. Fragmento)

Esa mesma dor é a que traspasa de principio a fin Valer la pena, poemario escrito, precisamente, no intre que Gelman soubo onde se atopaba a súa neta e puido, por fin, coñecela. Aínda que ás veces hai algunha tentativa de superar esa dor (“...¿Nunca / escribieron la palabra bondad en el libro del mundo? / Quisiera quedarme en mi conciencia / como hacen los perros, espantar / a la desdicha continua, / los sueños flacos, los pavores / su idiota irrealidad, / y amar la vida en un hotel de provincia, / todo lo que no es”, a dor volverá unha e outra vez, a dor, e a presenza imborrable dos seres queridos, do fillo sobre todo. “vuelves y vuelves / y te tengo que explicar que estás muerto”.

Poida que a vida sexa así, tan cadela rabiosa, tan puta ás veces, pero a pesar dos pesares, Gelman había ter un solaz no medio de tanta barbarie infrinxida, de tanto sufrimento. Tras atoparse coa súa neta, Andrea, esta decidiu que quería vivir co seu avó e non cos seus pais adoptivos. Se cadra por iso, entre tanta miseria, entre tanta inxustiza, entre tanta rabia e tanta dor, a vida paga a pena, valer la pena é a dolorosa conclusión que se pode tirar destes versos onde un pode atopar amor, utopía, crítica, solidariedade, lembranza, homenaxe, conciencia, insignificancia, derrota, esperanza pero, sempre, sempre, cunha trabe mestra e irrenunciable sosténdoo todo, a da dor que nunca fenecerá, que sempre estará aí, a da pegada indeleble dos seres queridos e mutilados pola historia. E así e todo, con toda esa bagaxe nas mans, o poeta dinos, transmítenos, que paga a pena. Imprescindible. E, por certo, tamén accesible: o Gelman ten o seu propio blog.

Comments

Comments

Comments

Créditos: Jack Lama (Óscar Lama);Cho-Tsi (Xosi); Brei-Tsi-Nho (Breixo); O anano (Guille)

Continuará (seica)

Comments

O segundo vídeo é unha curiosidade que se pode encadrar, perfectamente, nesta sección de cantos esquecidos: o Whole lotta love de Led Zeppelin executado por ese fato de músicos vandálicos liderado polo ex-guitarrista dos Guns’n Roses, Slash, e que responde por Velvet Revolver (a carga da cabalería pesada: dous baterías que baquetean até os bafles, tres guitarras, baixo, e moita distorsión e decibelios); nesta ocasión, con Linda Perry como desbocada invitada de luxo dando fe dos infinitos rexistros que a súa voz é quen de acadar. Como curiosidade, Linda Perry xa participara xunto aos seus Four non blondes no disco de homenaxe a Led Zeppelin Encomium, no que se curraban o Misty mountain hop.

Comments

Comments

Créditos: Jack Lama (Óscar Lama); Cho-Tsi (Xosi); Henrique Huxtable (Quique); O anano (Guille); Brei-Tsi-Nho (Breixo)

Continuará.

Comments

Créditos: Cho-Tsi (Xosi); Henrique Huxtable (Quique); Jack Lama (Lama); O anano (Guillermo); Brei-Tsi-Nho (Breixo)

Continuará.

Comments

Créditos: Henrique Huxtable (Quique); Cho-Tsi (Xosi); Jack Lama (Lama)

Continuará.

Comments

Viña a conto todo o devandito porque antonte aconteceu algo que me pareceu case que máis extraordinario que o propio proceso creativo da poesía. Levo un par de semanas traballando cun poema que ten como vórtice de inspiración unha lagoa que xorde na miña memoria coa forza dun espazo mítico, vista cos meus ollos de neno. A Lagoa de David, esa que os ecoloxistas que a están a defender das ameazas de recheo mal chaman Humidais de Vilareda. O caso é que me cumpría unha palabra clave no poema que eu descoñecía e non daba atopado. Era a que nomeaba esa tona verde que adoita cubrir as augas estancadas. Consultei diccionarios de sinónimos, guías da natureza e tratados de botánica. Nada. Só achaba nenúfares, espadanas, xuncos e lentellas de auga, pero ningunha delas me valía, ningunha era a palabra exacta que designaba aquilo que viran os meus ollos de neno. Nesas que abro o diccionario, sen ningunha intención concreta (creo que ía confirmar o significado de “limo”) e, de súpeto, a miña vista tropeza cunha palabra descoñecida. Sempre me paro a lelas, as palabras descoñecidas. Con elas son moito máis sociable que coas persoas. Esa palabra era “ludro”, que viña tendo, entre outros significados, o de “especie de lique verdoso que se forma na auga estancada; lidro”. Sei que parece unha parvada, que poida que non sexa máis ca unha casualidade, pero a min pareceume maxia. Que todos os sedimentos e estratos do teu ser conflúan inexplicablemente nun vórtice de palabras para transformarse en poema xa é máxico de por si, mais pode ter certa explicación; pero que o azar me leve, sen querelo, a atopar unha palabra descoñecida e desexada entre as 95.000 entradas que contén o Gran Diccionario Xerais da Lingua é algo así coma que che toque o Gordo de Nadal (cada número é unha posibilidade entre 100.000). Velaí a inutilidade da poesía, que un empregue a maxia da que dispón para atopar palabras no diccionario e non para facerse rico. Pero resulta que os cartos, ao contrario da arte, non suceden. Non hai que lle facer.

Comments

O caso é que o Jose, así para os amigos, sen til e sen x, vendo que ando a voltas coa lingua de Scarlett Johansson (non pensedes mal, que vén sendo a mesma que a de Shakespeare se non falamos stricto senso) mandoume unha adiviña en inglés. É fermosa coma un poema bucólico e doada, de maneira que o gozo vén da súa lectura e non da súa resolución:

A tradución que nos facilita o Jose é a seguinte:

A adiviña serviunos, tamén, para lembrar ao malo máis malo de todos os malos na saga de Harry Potter: Lord Voldemort. A Rowling válese dun anagrama para derivar o nome orixinario do personaxe cara a aquel que deveu en ominoso tabú impronunciable no mundo máxico. O devandito anagrama, como calquera xogo de palabras, deu as súas dificultades aos tradutores da obra a outras linguas, que tiveron que facer encaixe de bolillos para trasladalo. Se nos atemos ao segundo volume da heptaloxía (Harry Potter and the Chamber of Secrets), onde aparece por primeira vez o anagrama, o nome orixinal do noso personaxe era Tom Marvolo Riddle; trocando a orde das letras, Rowling saca I am Lord Voldemort. Na edición española, deturpan a polisemia do apelido, creando un Tom Sorvolo Ryddle que nos deixa un Soy Lord Voldemort. Como en galego non temos a letra y, puidemos ser máis fieis ao orixinal; así, Eva Almazán, a traductora, optou por un Tom Morlov Riddle, que nos deixou un Milord Voldemort. A importancia de conservar Riddle coma no orixinal non é pequena, pois significa, como ben me aclarou o Jose, adiviña, misterio, enigma. Xa o ves meu, se os tradutores profesionais teñen problemas para traducir algo tan simple coma este anagrama, como non os imos ter nós, cuxos coñecementos de inglés do bacharelato van esmorecendo no tempo coas nosas neuronas cal caducas follas outonizas?

Comments

Nesta ocasión, os Marillion que iamos ver eran unha aposta arriscada. Tratábase da xira Less is more, seica que menos é mais, unha metáfora inxel que define á perfección o seu último traballo, no que se dedicaron a facer versións acústicas de vellos temas eléctricos. Por certo, a expresión acuñouna o poeta inglés Robert Browning en 1855 e foi adoptada polas correntes arquitectónicas e artísticas minimalistas.

Ese risco asumido por un grupo que nos ten afeitos a complexos arranxos electrónicos e a sofisticadas estruturas rítmicas e sonoras, traduciuse en disparidade nos sabores de boca deixados no público. Entre @s cinco que viaxamos a Madrid, houbo quen saíu dicindo que asistira ao peor concerto da súa vida, quen ficou anoxado da primeira parte para recuperar a maxia na segunda ou, coma min, quen escoitou un dos mellores recitais de música no que leva de existencia.

Sinceramente, creo que, cando menos, desta vez foi máis. Os Marillion non enganaron a ninguén. Nunha primeira hora e media debullaron todos os temas do disco que viñan presentar dun xeito impecable, facendo gala dun quefacer de ourives, deixando caer os sons coma pedras preciosas iluminando un pentagrama invisible. Tras un breve descanso, tocaron outro tanto, desta vez cancións de toda a súa discografía que xa eran bastante acústicas na súa versión orixinal e que se podían interpretar respectando os parámetros cos que deseñaron esta xira. Pasoume, escoitando estes temas, algo que non me pasara nunca nun concerto: sentinme feliz. Literalmente. Sentín felicidade en estado puro e, con frecuencia, faiscaban no meu cerebro imaxes que redundaban nese sentimento (a little spark of light in your mind), como os rostros da xente que amo: o meu fillo, a miña muller. Nin sequera fun quen de achar o oco no que sacar a cámara fotográfica do bolso para capturar un par de instantáneas do recital. Parecíame sacrílego e pecaminoso perderme un só segundo de concerto. Así, bebín ata a última pinga do elixir sónico co que os Marillion nos agasallaron e sentín coma nunca a alquimia da música pulsando cordas moi gratas na miña alma. Un concerto para gardar na caixa dos recordos onde conservo directos coma o de Jethro Tull ou Leonard Cohen.

A guinda viría de sorpresa ao día seguinte, cando nos topamos coa metade da banda no almorzo (o concerto fora no mesmo hotel no que tentaría durmir despois, sen moito éxito). Non me considero un fan stricto senso –non me autolesiono nin me tiro dos pelos da barba cando estou diante dos músicos que admiro- mais, hei de confesalo, no bolso traía canda min a cuberta dun dos discos de Marillion que máis aprecio, o Brave, e un rotulador indeleble, polo que puidese pasar. E pasou. Velaí os autógrafos de Steve Hogarth, Steve Rothery e Mark Kelly. Só na intimidade me atrevín a berrar como unha histérica beatlemaniática. Pero non llo digades a ninguén.

Comments

 Créditos: Lady Chorrito (María); Oliño Man (Manoliño); Gorila (Xabi); A Ghata (María Oliva)

Continuará.

Comments

Heaney, cunhas poucas pinceladas ben dadas, traza un bosquexo demoledor e desolado da súa Irlanda. No ano 2003, eu escribía algo semellante referido a Galiza. Pídovos desculpas por poñer os meus versos parellos aos de Heaney, mais se non acadan nin de lonxe igual calidade, creo que si naceron de intencións xemelgas.

Non son versos dos que me sinta orgulloso, mais, a pesares da súa imperfección, de que lles sentase tan mal o paso do tempo, sinto neles o mesmo latexo de rabia impotente que Heaney debeu sentir hai un cuarto de século ao escribir The mud vision. Remato tamén cuns versos de Heaney. En The disappearing island (A illa que desaparece), nun exercicio da máxima concisión, o poeta esboza a historia do seu pobo en seis versos:

Cito estes versos porque quería finalizar o presente artigo con verbas de esperanza. O poema remata así:

Se cadra esa é a única forma de salvar os restos do naufraxio que aínda aboian da nosa cultura. Abrazalos, amalos, levalos por bandeira con orgullo, sementar se aínda quedan forzas e absterse de volver a vista atrás quen aínda conserve escrúpulos na súa alma.

Comments

Audacia ou temeridade, co paupérrimo nivel de inglés que teño e a axuda dun bo diccionario, fixen a miña propia versión do poema, dunha gran intensidade lírica e visual. Mirade.

Hai dobres significados que se perden na tradución. Por exemplo, en its blood-prick (a súa punzada de sangue), no penúltimo verso, a palabra prick pode significar tanto “punzada” como “pinchar”, ou “remorsos”, ambos significados válidos no contexto en que se expoñen. Fóra disto, o poema é magnifico. É doado imaxinar a súa xénese: Seamus Heaney de paseo pola campiña irlandesa, en pleno inverno, no medio da desolación causada polo frío: herba xeada, árbores na súa máis esquemática nudez, o alento callado (emplumado: your breath plumes; de novo un dobre significado de plumes:vale para penachos e fíos, e tamén para a acción dunha ave cando amaña as súas plumas co peteiro) de xeo en cada expiración... De súpeto, algo peta con forza na percepción do home, un color vermello intensísimo no medio do branco e negro invernal. Son os abruños dun espiño que sobreviviron á esfolla outoniza. Ese impacto visual antóllaselle como luz mesma, cegadora, coma se os abruños dese espiño fosen lámpadas, lanternas sostidas polas poliñas exhaustas do arbusto. A asociación coa cultura clásica, da que Heaney usa e abusa neste libro, é inmediata: a lanterna de Dióxenes. Este filósofo grego que pasou á historia pola súa excentricidade –vivía nun tinallón entregado a uns votos de absoluta pobreza- vagou un día por Atenas cunha lámpada na man por ver se era quen de atopar a un home xusto. Así, o espiño de Heaney transmuta en Dióxenes e sométenos á luz xulgadora dos seus abruños, empezando polo propio poeta. Mais non parará (o poema remata con then moves on) ao non dar atopado ese home xusto co que culminar a súa busca...

Un contundente exemplo da poética de Heaney, que alimenta os seus versos case sempre dunha nítida imaxe ou escena tomadas da realidade na que vive, para despois sometelas á alquimia poética. Así, esa imaxe ou esa escena transfórmanse nun potente artefacto que estoupará en fondísimas significacións ao ser sometido á descodificación lectora, sempre coas raíces totalmente chantadas no mundo do que tomou o alento.

Comments

Créditos: Oliño Man: Manoliño; Lady Chorrito: María; H: Henri; Pandereteir@: ¿?

Continuará.

Comments

Indo ao choio, neste ano 2009, no planeta Terra haberá, por primeira vez, máis de 1.000 millóns de persoas que pasarán fame, consecuencia directa dun sistema económico xenocida e indirecta da crise global que nos afecta a todos. O colapso que está a sufrir o capitalismo imperante provocou que os países que financian a loita contra a fame no mundo recortasen drasticamente as súas achegas financeiras. Dos 6.700 millóns de dólares orzamentados polo Programa Mundial de Alimentos, tan só se recadarán 2.600 este ano. Xusto cando a crise, precisamente, deixou a millóns de persoas en todo o mundo sen un posto de traballo co que alimentar ás súas familias nos países empobrecidos.

A maiores, habería que engadir os 3.000 millóns de desnutridos, de persoas que padecen as secuelas no seu organismo dunha alimentación deficiente aínda que non pasen fame stricto sensu. É o que a ONU define como hidden hunger, ou fame invisible. No demoledor El imperio de la vergüenza (Edicións Taurus), Jean Ziegler, relator especial das Nacións Unidas sobre o dereito á alimentación di que “entre as enfermidades máis comúns e máis estendidas por esta insuficiencia, está o kwashiorkor, frecuente na África negra, a anemia, o raquitismo, a cegueira. Os adolescentes vítimas da enfermidade de kwashiorkor, ou síndrome pluricarencial, teñen o ventre inchado, o cabelo roxo, a pel amarela. Perden os dentes. As persoas privadas de maneira permanente dunha achega suficiente de vitamina A quedan cegas. O raquitismo impide o desenvolvemento normal do esqueleto do neno”. En cifras, uns 1.300 millóns de persoas padecen anemia no mundo por falta de ferro; nos 49 países máis pobres, o 30% dos bebés están nesta situación: sufrirán deficiencias mentais durante toda a súa vida. Unhas 600.000 mulleres morren cada ano durante o embarazo debido a unha carencia severa de ferro. En canto á vitamina A, corenta millóns de nenos menores de cinco anos sofren a súa carencia no mundo, dos cales uns trece millóns fican cegos cada ano. Tamén poderiamos falar dos 18 millóns de nenos que nacen con deficiencias mentais irrecuperables por carencia de iodo. E a lista poderíase engrosar aínda máis con números e máis números que deberían engordar a vergonza dos nosos gobernantes; se cadra, tamén a nosa.

Curioso condenar a morrer de fame ou a ficaren tolleitos de por vida a miles de millóns de seres humanos cando o mundo produce alimentos de sobra para alimentar a máis habitantes dos que alberga. Poñemos, os países ricos, 2.600 millóns de dólares para loitar contra unha fame provocada por nós mesmos, polas regras económicas asasinas impostas dende o norte. O recorte é necesario pola crise. Unha crise que non se notou nun mercado tamén á alza e que, do mesmo xeito que a fame, bate récords ano tras ano: o da compravenda de armas. En 2008 o gasto global en armamento aumentou un 4% con respecto a 2007 e ascendeu a 1’46 billóns de dólares (560 veces máis do que se gastará este ano en combater a fame: dúas guerras cun orzamento ben desigual).

De todo isto só se tira unha conclusión: teimamos en financiar e fomentar a morte, a nosa aniquilación, aínda que esta veña dulcificada cun par de décimas de suba no PIB.

Comments

“Estimados membros do xurado. Señoras e señores.

É para min unha grande honra recibir o Premio Ortega y Gasset de Fotografía, convocado por El País, xornal onde publiquei as miñas fotos iniciáticas de América Latina na década dos oitenta e os meus mellores traballos realizados en diferentes conflitos do mundo durante a década dos noventa, moi especialmente as fotografías que tomei durante o cerco de Saraievo.

Quero dar as grazas aos responsábeis do Heraldo de Aragón, do magazine de La Vanguardia e a Cadena Ser por respectar sempre o meu traballo como xornalista e permitir que os protagonistas das miñas historias, tantas veces seres humanos extraviados nos sumidoiros da historia, teñan un espazo onde chorar e berrar.

Non quero esquecer ás organizacións humanitarias Intermon Oxfam, Mans Unidas e Médicos sen Fronteiras, a compañía DKV Seguros e ao meu editor Leopoldo Blume, por apoiarme sen fendas nos últimos doce anos e permitir que o proxecto Vidas Minadas, ao que pertence a fotografía premiada, teña vida propia e un longo percorrido que pode durar décadas.

Señoras e señores, aínda que só teño un fillo natural, Diego Sánchez, podo dicir que, como Martin Luther King, o gran soñador afroamericano asasinado hai corenta anos, tamén teño outros catro fillos vítimas das minas antipersoas: a mozambiqueña Sofia Elface Fumo, á que vostedes coñeceron xunto á súa filla Alia na imaxe premiada, que concentra toda a dor das vítimas, pero tamén a beleza da vida e, sobre todo, a incansable loita pola supervivencia e a dignidade das vítimas; o camboiano Sokheurm Man; o bosnio Adis Smajic; e a pequena colombiana Mónica Paola Ojeda, que ficou cega tras ser vítima dunha explosión aos oito anos. Si, son os meu catro fillos adoptivos aos que vin ao borde da morte, vin chorar, berrar de dor, medrar, namorarse, ter fillos, chegar á universidade. Asegúrolles que non hai nada máis fermoso no mundo que ver a unha vítima da guerra perseguir a felicidade.

É certo que a guerra funde as nosas mentes e nos rouba os soños, como se di no filme “Contos da lúa pálida”, de Kenji Mizoguchi. É certo que as armas que circulan polos campos de batalla adoitan a se fabricar en países desenvolvidos coma o noso, que foi un grande exportador de minas no pasado e que hoxe dedica moi pouco esforzo á axuda ás vítimas das minas e ao desminado. É certo que todos os gobernos españois, dende o comezo da transición, encabezados polos presidentes Adolfo Suárez, Leopoldo Calvo Sotelo, Felipe Gónzalez, José María Aznar e José Luís Rodríguez Zapatero, permitiron e permiten a venda de armas españolas a países con conflitos internos ou guerras abertas. É  verdade que na anterior lexislatura duplicouse a venda de armas españolas ao mesmo tempo que o presidente incidía na mensaxe contra a guerra e que hoxe fabricamos catro tipos distintos de bombas de acio cuxo comportamento no terreo é semellante ao das minas antipersoas. É verdade que me sinto escandalizado cada vez que atopo armas españolas nos esquecidos campos de batalla do terceiro mundo, e que me avergonzo dos meus representantes políticos.

Pero como Martin Luther King, quérome negar a crer que o banco da xustiza está en quebra, e como el, eu tamén teño un soño: que, por fin, un presidente dun goberno español teña a coraxe suficiente para pór fin ao silencioso mercadeo de armas que converte ao noso país, gústenos ou non, nun exportador da morte.

Moitas grazas".

Comments

Créditos: Comisario Cabecha (Xabier Cabezudo); axente Blanco (Óscar); H (Henri); Pietro Pandurini (Pedro Panduriño); Gorila (Xabi); Lady Chorrito (María).

Continuará.

Comments

Comments