O blog de Xosi

Créditos: Lee Tron (Riqui); comisario Cabechas (Xabier Cabezudo); Henri (Henri); Pietro Pandurini (Pedro Panduriño); Gorila (Xabi); Lady Chorrito (María); diácono Ioannes (Juanjo)

Continuará. A próxima entrega será o vindeiro venres, 1 de maio.

Créditos: Cho-Tsi (Xosi); Jack Lama (Óscar Lama); Henrique Huxtable (Quique)

Continuará. A próxima entrega será o vindeiro venres, 24 de abril

o anterior post faleivos da que é unha das miñas obras literarias de cabeceira, A historia interminable, do finado Michael Ende. Para que un libro poida chegar ben aos teus adentros non só debe ser bo, tecnicamente falando, e contarche unha historia que faga vibrar a túa fascinación; a maiores, pídeselle que ti, como lector, te sintas identificado co personaxe principal dalgún xeito, de tal maneira que, ao final, o protagonista acabes sendo ti mesmo, e ti mesmo sexas quen vivas as vicisitudes e tribulacións dese heroe de ficción que se encarna en ti mesmo. Iso foi o que lle pasou a aquel rapaz de ¿12? anos, fillo de emigrantes galegos en Barcelona, que algún día fun. En certo sentido, canda neno tiña unha boa morea de complexos que arrastraba comigo na vida diaria: unha timidez mórbida que me facía un inútil para as relacións humanas, mediocre por non dicir malo en case todo, nefasto no deporte, ao que lle deberíamos engadir o aderezado dun sentimento de culpabilidade de quen foi educado no cristianismo e comeza a descubrir o que significan realmente todos e cada un dos dez mandamentos. ¿Como non ía sentirme identificado con ese neno ao que “lle daba medo o colexio, escenario dos seus fracasos diarios; lle daban medo os profesores, que lle rifaban amablemente ou descargaban sobre el as súas iras; medo os outros nenos que rían del e non perdían oportunidade de demostrarlle o torpe e feble que era”?

Caído nas miñas mans por casualidade, non puiden non sentirme identificado con Bastián Baltasar Bux, ese neno que, nas primeiras páxinas da obra de Ende, rouba un libro polo que se sente poderosamente atraído: A historia interminable, cuxa lectura compartirá con nós e que rematará por engulilo/engulirnos nunha espiral de marabilla como poucas ten creado a imaxinación humana.

Vén todo isto a conto porque, navegando polo YouTube en busca de rarezas, din cun vídeo no que Ende pon a parir versión cinematográfica que Wolfgang Petersen fixo en 1984 do seu libro. O certo é que, a pesar da veneración que sinto por A historia interminable, nunca se me deu por ver a película. En parte por asociala á abominable canción Never Ending Story, do non menos abominable Limalh (¿imaxinades a Peter Jackson encargándolle o tema principal de O señor dos aneis a CC Catch ou a Modern Talking?), en parte porque sabía que Michael Ende renegara publicamente do filme.

O caso é que, aproveitando as avantaxes do Emule, decidín facerme coa fita para comprobar por min mesmo se as críticas do escritor xermano estaban fundadas ou correspondían ás un deses literatos moi pagados de si mesmo aos que hai que darlles de comer aparte. E si. Ende tiña toda a razón do mundo. Mesmo penso que quedou curto á hora de reprobar a carnicería que fixeron coa súa creación.

O primeiro que sorprende é que o protagonista, o neno “pequeno e francamente gordo” do que fala Ende no libro, sexa interpretado por unha especie de sílfide guaperas chamado Barrett Oliver. Caracterizar a Atreyu teríalles sido máis doado, pois tratábase dun neno cazador que podía encaixar ben no canon de beleza infantil que, polo visto, obsesionaba aos produtores da película; mais debeulles parecer pouco atractiva a cor “verde olivácea” da súa pel e os adornos brancos pintados no rostro, pois mudáronos por un tenue, correcto e discotequeiro bronceado de maquillaxe. Vendo isto, xa non me sorprendeu que ao médico Caíron, un centauro na novela, o deixasen sen a súa parte cuadrúpeda. Pero, máis alá das inxustificables mudanzas estéticas, fiquei pasmado coa tortura á que someteron á historia en si. Supoño que o orzamento e unha duración decorosa obrigaron a facer mudanzas serias no guión, pero non conformes con iso, decidiron someter a unha das historias máis marabillosas da literatura a un esnaquizamento do máis gore ata deixala irrecoñecible. O certo é que non coñezo outro caso de adaptación cinematográfica dun libro no que se chegase a ser máis infiel que en’A A historia interminable. Ao final, entre a canción de Limalh, os nenos bonitos e a estética discotequeira que denuncia Michael Ende, quedou un pupurri pop que vendeu por millóns nos anos oitenta a costa de asasinar a un clásico.

Parece ser que a Warner está negociando a posibilidade de facer unha nova versión fílmica da obra de Michael Ende. Agardemos que os adiantos en informática e un público que agradece que os filmes sexan o máis fieis posible aos seus referentes literarios, acaden a película que esta novela merece e que todos os seus admiradores agardamos.

E como este artigo xa comeza a ser demasiado longo, e ameaza tamén con facerse interminable, déixovos cunha entrevista que lle fixeron ao propio Ende con respecto á película. Repítoo: o home peca de demasiado amable.

Hai uns meses, deambulando polo burgo vello de Melide –Xosé Manuel Broz dixit-, atopei tirada no chan unha folla rota dese panfleto inmundo chamado La Voz de Galicia. Correspondía ao suplemento cultural da fin de semana e falaba dunha das miñas debilidades, a saber: a literatura fantástica. Foi na rúa da Moa, no limiar mesmo de cas Panduriño.

Fago agora lembranza, e non acho maneira de saber quen escribía o artigo. Tratábase dunha crítica a unha novidade editorial de Grijalbo, en concreto O neno roubado, do norteamericano Keith Donohue. O xornalista poñía polas nubes esta novela, cualificábaa como obra mestra no seu xénero e empoleirábaa nun podio imaxinario xunto a Pequeno, grande, de John Crowley e A historia interminable, de Michael Ende.

Tiña que ser esta última quen actuase coma un detonante na miña conciencia. En efecto, A historia interminable é un libro que, dende que o lin con doce anos, e tras unhas catro lecturas ao longo da miña vida, ocupou sempre un lugar privilexiado nas miñas preferencias. Xa que logo, debía coñecer, fose como for, esas outras creacións literarias que o crítico parangonaba coa meniña dos meus ollos.

Comecemos por Pequeno, grande, de John Crowley. Trátase dun libro moi especial, único, case que un universo condensado en setecentas páxinas no que o seu autor deu mostras dun poderío narrativo como poucas veces tiven ocasión de catar. A súa lectura é farto difícil porque tes que superar máis de catrocentas páxinas para comezar a adiviñar algo da posible trama, para que o teu interese teña algo ao que aferrarse; difícil porque o autor xoga adrede coa ambigüidade, porque non nomea directamente feitos, mundos e personaxes esenciais nunha espiral de eufemismos e tabús tan engaiolante como, ás veces, insufrible; porque a linguaxe, a sintaxe, as combinacións léxicas son un puro xogo de artificio, unha eclosión constante de floreos verbais que converten a súa lectura ou nun viacrucis ou nunha ventá aberta á marabilla. E semella que non hai medias tintas. Polo que puiden compartir con outros internautas que a leron, só hai dúas posicións xeneralizadas: os que abandonaron a súa lectura ao pouco de comezar, ou aqueles que a concluíron para incluír Pequeno, grande entre os seus libros de cabeceira.

Eu non me conto nin entre uns nin entre outros. Pequeno, grande é un tour de force literario monumental como poucos vin, unha auténtica obra mestra, única, excesiva. Os grandes xenios da literatura fantástica sempre tiveron imitadores por lexións. García Márquez, Borges, Cortázar... O problema de Pequeno, grande de John Crowley é que se esgota en si mesma, que non admite imitación algunha porque é radicalmente inimitable; poida que de aí a súa posición humilde e discreta no firmamento literario (creo que os maiores promotores á hora de elevar textos ao rango de obras mestras son os seus propios imitadores). Eu goceina con admiración, con deleite, con abraio, aínda que debo confesar que non me chegan os dedos das dúas mans para contar as veces que estiven a piques de abandonar a lectura.

¿Deixamos a Crowley, xa que logo, entre os mestres da fantasía? Por suposto que si, aínda que eu sigo a preferir xenios máis dixeribles como o meu amado Ende ou o venerado Cunqueiro.

En calquera caso, colocar O neno roubado, de Keith Donohue, no mesmo podio que A historia interminable ou Pequeno, grande, paréceme unha tomadura de pelo de tantas ás que nos ten afeito o márketing. O neno roubado é unha boa novela, impecablemente escrita e que te deleita de principio a fin. Conta a historia dunha panda de trasnos que se dedica, co intervalo de décadas, a secuestrar nenos para incorporar nas súas ringleiras substituíndoos por un dos seus membros. A historia que conta é precisamente esa: raptan ao pequeno Henry Day e substitúeno por unha réplica exacta del. Donohue desenvolve o relato en contrapunto: o do verdadeiro Henry adaptándose á vida dun trasno no bosque, cun corpo que fica conxelado na infancia pero cunha conciencia que evoluciona cos anos; e a do Henry falso, un neno de oito anos cunha sabedoría con máis dun século de soleira que deberá esforzarse seriamente en comportarse coma o cativo que se supón que é. Trátase dunha obra áxil, amena, coa tensión e suspense necesarios para que a poidas ler dun tirón, pero sen caer en recursos facilóns. Gustei moito desa descrición tan humana, tan antropolóxica, crúa e cruel, da vida dos trasnos. Se cadra, o máis orixinal e interesante da novela de Donohue foi achar dous seres, o neno roubado e o trasno suplantador, nunha situación vital tan extrema, contarnos a súa historia sen fisuras e entrecruzala nunha trama que ten unha fermosa e irreprochable explosión final. Máis que recomendable, si, pero non para poñelo no podio de Crowley e de Ende.

Por certo, un apunte curioso con respecto a O neno roubado. Esa historia, a dos trasnos que raptan un neno do mundo dos humanos e o suplantan por unha réplica, aparece en Pequeno, grande, de John Crowley. Sacaría Donohue de aí a idea matriz que inspirou a súa opera prima? Outro apunte a ter en conta: Crowley é o único autor de literatura fantástica, xunto a Borges, cuxa obra –en concreto, Traducindo ao ceo- aparece no canon do pope dos críticos literarios, Harold Bloom.

Velaí as esperanzas empaquetadas tras sete meses de intenso traballo. Hai unhas semanas, rematei o cuarto borrador da novela que comecei a escribir a primeiros de setembro do ano pasado. No paquete que vedes na imaxe, hai varias copias. Supoño que me han cobrar en Correos un bo pastón cando o envíe. Destino: un concurso literario. Sempre dixen que isto dos concursos literarios é unha lotería cara. A participación adoita a ser moi restrinxida, tan só unhas cantas ducias de concursantes entre os cales estará o afortunado ou a afortunada. Entre copias, encadernacións e gastos de envío, a cousa non baixa dos 60 euros, aos que habería que engadir os desvelos e horas investidos en plasmar en letra un soño, e tamén os gastos de documentación (viaxes, libros, etcétera).

Unha lotería, se cadra, demasiado cara, pero inevitable. No meu caso, cando me lanzo a executar un proxecto literario, fágoo porque hai algo dentro de min que me impele a iso, unha forza incontestable que ten a forma dun proído insistente na conciencia, que che fustriga os pensamentos a todas horas ata que aceptas botarlle coraxe para comezar a escribir. Entón, dende o intre que redactas a primeira liña, ese proído desaparece e é substituído por unha tensión permanente, unha tensión que che obriga a seguir cara a adiante e que non desaparecerá ata que remates de corrixir a última palabra do último borrador. No meu caso foron sete meses, durmindo pouco máis de cinco horas cada noite por ter que erguerme ás sete da mañá para plantarme diante do procesador de textos a picar palabras, frases, parágrafos. E todo, se cadra, para que nin sequera che publiquen o que escribiches...

Cando rematas, o que sentes é alivio, un gran alivio, como se a vida e os seus pequenos detalles volvesen nacer para ti con enteira liberdade para ser gozados, como se volveses ser dono do teu tempo e tiveses capacidade de elección para facer con el o que ben queiras. Non é que antes non puidese facer o que quixera, dentro das miñas limitacións; mais a tensión da que vos falei estaba aí día tras día, como se a miña existencia fose un algo incompleto que cumpría rematar, coma se, levando unha vida perfecta, aparecese de súpeto un chantaxista a extorsionarte, a esixirche cada día un pequeno tributo.

As présas fixeron que saltase unha fase fundamental no pulido dunha obra literaria, isto é, a correspondente a deixar o orixinal en repouso un par de meses. Tras ese tempo, un pode volver ao escrito con certa distancia, coma se fose unha obra allea, esquecida. Dese xeito, decátaste de erros que non podes ver cando estás demasiado implicado co texto. Esa fase complétase co sometemento do escrito á lectura de persoas alleas, de tres ou catro lectores avezados e amigos que teñan a suficiente confianza contigo como para dicirche que o que escribiches é pouco máis ca unha merda espetada nun pao, ou para recoñecerche que os esforzos pagaron a pena, que a historia non está mal, pero que se pode mellorar aquí, aló ou acolá.

En calquera caso, foi un remate de etapa. Así, dun día para outro, atópome con Breixo na gardería e sen a tensión e esixencias de ter un proxecto literario entre mans. O primeiro que fixen foi ir mercar uns tenis para correr, para volver correr, para sentir o vento como a aperta dun familiar afastado e querido ao que facía anos que non vía. As zapatillas teñen amortecemento extra para corredores con exceso de peso. Vou ver se, de aquí en diante, dou sacado tempo para recuperar algo da pouca forma física que algún día tiven. O certo é que levo catro anos de militancia inactiva na vida sedentaria, un por lesionarme o xeonllo dereito (o culpábel foi San Caralampio e, en concreto, os Festicultores) e outros tres por ter que axeitar o meu paso ao de Breixiño.

Se cadra, o peor de todo, é que xa estou comezando a sentir o proído por novos proxectos literarios. E, cando caia de novo, outra vez a empezar...

Créditos: Cho-Tsi (Xosi); Jack Lama (Óscar Lama); Henrique Huxtable (Quique)

Continuará. A próxima entrega será o vindeiro venres, 17 de abril

Hoxe levei ao Breixo por primeira vez á gardería. Decidímonos por fin, si. El estaba pedindo a berros poder pasar parte do seu tempo con outros nenos e non sempre con adultos. Eu clamaba por ter esa horiña libre na que desexas facer tantas e tantas cousas que, cando tes que coidar dun cativo, non podes facer e que, de cotío, acaba por non chegar a nada.

Mais, velaí, a realidade é caprichosa e sorpréndete cando menos o agardas. No intre mesmo de deixar a Breixo na gardería –víase que quedaba ledo-, en canto me puxen de novo ao volante do coche, invadiume unha forte ansiedade. Tiña ganas de chorar, e non son deses moi dados ao pranto fácil. Cando cheguei a casa foi peor. O baleiro que sentín case me esmaga. Si, a casa estaba baleira, morta, un cadáver de ladrillos e vidro sen forzas sequera para ampear. O silencio que tanto adoraba cando Breixo durmía ou estaba fóra, tornóuseme agora un réquiem mudo.

Asegúrovos que non contaba con sentir todo iso. Máis ben pensaba nun panorama fresquiño, na posibilidade de volver practicar algo de deporte, de ter máis tempo para min e para facer da nosa casa un fogar habitable. Pero cando levas tres anos, día e noite, a carón dun ser, por moitas rabechas que che dea, por moito que te amole, metelo nas engrenaxes do sistema educativo foi coma se me arrincasen un anaco de min mesmo. Non sentín nada semellante nin sequera nas fins de semana que din escapado só de Melide para ver a Roger Waters en Barcelona, ou para visitar o Museo da Minería de Asturias de cara a documentar a novela que andaba a escribir. Nembargante, sentino agora, aínda sabendo que, por ser o primeiro día, só ía deixalo na gardería unha hora para que se fose aclimatando. Máis rápido có meu raciocinio, o corazón reveloume que comezaba unha nova etapa, e que con ela iniciábase un afastamento gradual, longo pero ineluctable, dese meniño co que compartín practicamente todas as horas dos últimos tres anos. O paxariño xa teima con bater ás na vida.

Non quero rematar este post sen compartir unha de tantas lembranzas marabillosas da nosa vida a carón de Breixo. Aconteceu o pasado domingo, cando viñamos de cear na casa de meus pais, en Palas de Rei. Á saída da vila, parounos un control da Garda Civil. Era de noite, e o axente indicounos que estacionásemos xunto á cuneta coa guía luminosa que empuñaba na man. En canto abrín a xanela para atendelo, Breixo berrou: “¡Unha espada láser!”. Nin que dicir ten que estes días anda a ver algunhas secuencias de Star Wars. A referencia venme ao pelo para dicirlle: “Meu rei: Que a forza te acompañe!”

Créditos: Cho-Tsi (Xosi); Jack Lama (Óscar Lama); Henrique Huxtable (Quique); o anano (Guillermo Casado).

Continuará. A próxima entrega será o vindeiro venres, 3 de abril

Créditos: Cho-Tsi (Xosi); Jack Lama (Óscar Lama); Henrique Huxtable (Quique); o Anano (Guillermo)

Continuará. A próxima entrega será o vindeiro venres, 27 de marzo

Créditos: Jack Lama (Óscar Lama); Henrique Huxtable (Quique); Cho-Tsi (Xosi).

Continuará. A próxima entrega será o vindeiro venres, 20 de marzo