O blog de Xosi

Sen chegar a abominar do fútbol, non me chama moito a arte de darlle patadas a un balón. Mais iso non é óbice para que non me lembre neste blog do acontecemento da fin de semana en Melide: o ascenso do CIRE a segunda autonómica. A sesta de Breixo impediume estar na chegada da equipa á fonte dos catro canos en tractor, despois dese épico seis a cero que lle meteron ao Visantoña de Mesía. Mais si que os vin na rúa dos viños, cheos coma caldeiros, celebrando o medre en categoría. Quede aquí esta imaxe como recoñecemento á nova xesta do deporte melidense.

Si, así é. Traballamos ata na ponte do 1 de maio. Somos así de sufridos, que lle imos facer. Ademais, tiñades o noso compromiso de que cada venres salfeririamos a rede cunha entrega de H, e velaquí a tedes, para que despois non andedes dicindo por aí que se tal que se cal. O capítulo de hoxe ten un aquel de autorretrato. Se non me credes, ide mirando.

Créditos: Pietro Pandurini (Pedro Panduriño), chamada telefónica (H).

Continuará. A próxima entrega será o vindeiro venres, 9 de maio.

A casa dos encontros (House of meetings), do británico Martin Amis, é unha boa nova para as nosas letras por dous motivos: un é a súa indiscutíbel calidade como obra literaria; a outra, o feito de que o galego fose o idioma da primeira tradución que se publicou da novela, adiantándose a outros sistemas literarios e editoriais ben máis poderosos e desenvolvidos, como o castelán ou o francés. Os parabéns hai que darllos á Editorial Galaxia (colección Biblioteca Compostela) que, ademais, tivo o acerto de encargarlle a tradución a Eva Almazán, que fai un extraordinario traballo deses nos que che fai sentir que estás a ler na lingua orixinal.

Indo ao miolo, nesta novela, Amis narra o devir dun triángulo amoroso que se desenvolve na Unión Soviética. Así, a vida de dous medio irmáns –Lev e o protagonista que pon a voz narrativa- viran ao redor dunha muller: Zoia. Ambos teñen unha personalidade antitética e os dous pasarán unha boa tempada a vivir no inferno de Norlag, prisioneiros políticos nun campo de traballos forzados na Siberia ártica. A casa dos encontros a que alude o título refírese a unha choupana que aqueles escravos do stalinismo construíron na época menos cruenta do seu cativerio –a que viría trala morte de Iosif Visariónovich-, e que servía para darlle intimidade ás visitas que as mulleres dos prisioneiros lles facían tras cruzar miles de quilómetros pola chaira eurasiática. A casa dos encontros será, xa que logo, a que acolla a visita de Zoia a Norlag o 31 de xullo de 1956, e de como ese episodio marcará para sempre a vida dos tres protagonistas cun antes e un despois caído a machado e con enigmas que o lector e quen narra non solucionarán até o final dos tempos (literario para o primeiro e vital para o segundo, enténdase).

Con esta novela pasoume algo curioso, e é que o narrador, que conta a historia escribíndolla á súa filla Venus, caeume simpático a pesares de non ser unha beldade (quen narra cun moi peculiar sentido do humor ten no seu currículo ser bocalán, trepa, alcohólico, putañeiro, violador e asasino). Esa voz narrativa é un dos grandes achados desta novela, unha voz que che fala sobre unha realidade tan atroz e inhumana como o gulag con retranca, sen perder en ningún intre o sentido do humor, cunha acidez e cinismo brutais, quitándolle ferro e calquera traza da épica ou da autocompaixón que se poderían agardar no relato de experiencias desta caste. Tamén posibilita que as outras dúas personalidades do triángulo do que falamos fiquen tralas bambolinas e fagan do último capítulo, onde realmente han entrar as súas voces e puntos de vista, unha bomba de reloxería que lle estoupará nas mans ao lector e cuxa onda expansiva dará sentido e magnificará esta obra literaria ata elevala á categoría dunha especie de Doutor Zhivago en versión punk. Porque aquí tamén un amor máis grande ca Siberia ficará esmagado polo peso totalitario do Estado, e porque tamaño sentimento será o xerme dun desamor non menos colosal.

Supoño que en Rusia as cousas, os sentimentos, as paisaxes, a dor, a retranca, os vicios, o fanatismo, a capacidade de sufrimento, teñen unha vasteza á que non estamos afeitos en occidente. E digo se cadra, porque nunca pisei Rusia, nin hai rusos no meu círculo de amizades que me poidan corroborar esta intuición. Iso tamén lle acontece a Amis, como veño de saber despois de lerlle unha entrevista. En efecto, este escritor inglés nunca puxo un pé na terra das matrioskas, e valeuse dun minucioso traballo documental para escribir A casa dos encontros. Iso explica, se cadra, a complexa personalidade do narrador que nos conta a historia que, á luz deste dato, antóllaseme agora como un home que relata as súas vivencias no gulag con humor e flegma británicos e faime ver esta novela como un magnífico chiste bocapodre de alto calibre literario. Creo que a lectura do libro, que se pode atopar nos andeis da biblioteca municipal de Melide, é unha boa aposta da que non se pode saír indiferente nin, atrévome a dicir, defraudado. Tamén quixera alegar que Amis non quixo facer mofa da dor humana –nunca se deben identificar os sentimentos do autor cos do narrador literario dunha historia- e para defender esta tese quixen traer a colación un anaco da entrevista devandita, por Eduardo Suárez, na que Amis conta que “...a incomodidade tivo algo que ver con que estaba na miña fermosa casa, coas miñas fermosas nenas, coa miña fermosa muller, fronte a un fermoso mar e, nembargante, escribindo sobre estes pobres diaños, sucios, esfameados, conxelándose no inferno dun campo de traballo siberiano. Cheguei a sentirme moi culpábel por iso. Nunca antes o pasara tan mal escribindo unha novela”.

Achegádevos a estas páxinas, xa que logo, coa cautela debida, gorentádevos no goce estético do peculiar cinismo do protagonista -sempre e cando nos vos pareza pecaminoso facelo-, e agardade expectantes a traca final. Havos pagar a pena. Abofé.

Teño o firme convencemento de que, outra volta, á Galiza labrega cargáronlle o dificilísimo labor de manter aceso o facho da nosa lingua. Así o fixo en períodos tan adversos da nosa historia coma os séculos escuros (XVII e XVIII) ou a dictadura de Franco; e así o está a facer agora, aínda que cada vez cunha corrente en contra máis e máis forte. Non me gusta ser pesimista, pero tampouco ver ledicia onde non a hai. E a saúde do idioma non está para botar bombas.

Que cada vez é menos a xente que fala en galego, e que cada vez son menos os pais e as nais que se dirixen aos seus fillos e fillas na nosa lingua, é un feito. Ese virus que fai que moitas persoas farfallen mal que poden nunha lingua que non é a súa está a chegar, mesmo, ás nosas aldeas, o eido por excelencia onde o galego sempre se mantivo ben acantonado, enrocado, luminoso, vivo.

A escola, os medios de comunicación, os libros de texto, o entorno; semellan unha enorme mancha de chapapote a estenderse encol da nosa lingua, a toldala, a privala de luz, a mergullala de novo nuns séculos escuros que, desta volta, non van atopar quen os alumee. Explícome. Aínda que é certo que o galego se mantén vivo grazas a que somos moitos e moitas quen o falamos, non acontece así co riquísimo vocabulario, co patrimonio verbal que moldearon no padal xeracións e xeracións de devanceiros e que nós herdamos sen sabermos moi ben o que nos estaban a regalar. Así, a mancha de chapapote da que falaba, avanza sobre os nomes dos lugares, das plantas e dos paxaros, das bestas, das fincas e dos recantos, de cada curruncho, de cada pedra, de cada apeiro, de cada camiño e cada revolta. Porque só do contacto íntimo coa terra, co entorno, xurdiron dende a noite dos séculos, e de xeito natural, as palabras para nomear todo e canto nos arrodeaba. A nosa xente devanceira tiña un nome para cada cousa, e chamaba a cada cousa polo seu nome, va que si, mais agora a mancha da desmemoria está a borrar de maneira irreversible ese universo verbal. Cando morre un vello, cando se nos vai unha vella, vanse canda eles centos de nomes e palabras que sobrevivían mal que ben nos seus recordos. Todo ese patrimonio corre serio perigo porque, unha vez que se perda, de nada servirá que falemos en galego todo o que queiramos. Porque para min o galego é o que aínda conservan as xentes da Galiza labrega que seguen a traballar a terra, a relacionarse con ela no idioma co que naceron, a sacarlle mantenza na nosa lingua; para min o galego é ese e non o castrapo no que malfalan o meirande dos políticos, nin ese idioma de manual ao que nos teñen afeitos nos telexornais. Eu quero seguir escoitando á miña xente dicindo que levan as vacas a pacer á braña de Mourices, ou que van apañar as castañas ao souto de Rosén, ou que van anciñar as patacas á leira de Mera, esa que fica pegadiña ao camiño dos Tagarros, ou que levan abeberar o gando á fonte de Sabián. Quero seguir oíndo que o leite se muxe en muxidoras, e non en ordeñadoras; que a facenda se garda na corte, e non no establo; e aínda que pola miña bisbarra ninguén os chama cogombros, hei preferir esta palabra á estranxeira pepino; e heille dicir ao meu meniño, sempre que o bañe, que o bonequiño de goma co que xoga é un parrulo e non un pato, aínda que siga a haber xente que che mira como a un bicho raro cando optas por vocábulos coma estes.

Tan doado e tan difícil, ese magno labor de manter vizosa e louzá a nosa lingua será labrego ou non será. Porque a ninguén se lle escapa que ese riquísimo tesouro verbal repousa aínda no falar das xentes do noso rural, na memoria daqueles que tiveron e teñen na aldea e na parroquia o seu mapa vital íntimo, un atlas da existencia onde aínda se conservan intactas as diversas rotas que nos levan directos á nosa identidade, que nos fan sermos quen somos: galegos e galegas. O día que perdamos esa perspectiva, se cadra perderemos o noso norte como pobo. Sen esa cartografía, quedaranos andar ao chou polo labirinto da historia ata que o esquecemento remate coa última palabra de noso. Tan doado e tan difícil como que labregos e labregas nos manteñamos fieis, con orgullo e sen fendas, ao noso idioma. Velaí a nosa responsabilidade. Velaí o reto.

Xa é luns, e atrás fica outra edición da Foliada de Melide. É de agradecer que haxa xente como a da Agrupación Cultural e Musical O Castelo que saquen tempo e forzas de non se sabe onde para organizar eventos coma este; tamén é de agradecer que o Concello de Melide, por primeira vez, colaborase abertamente para levar a bo porto esta mostra de músicas e artesanías tradicionais que algunha faragulla achega ao pan da nosa memoria.

Eu o que lle pido a calquera expresión cultural é que non me deixe indiferente, que a persoa que son e que accede cos seus cinco sentidos a ela saia sendo outra persoa con máis acervo, con máis experiencia, con novas emocións no currículo do corazón. Creo que iso distingue á cultura auténtica dos actos protocolarios culturais aos que nos teñen, se cadra, afeitos de máis; e iso foi o que fun buscar na que foi unha das principais actuacións da Foliada, a do cantautor guardés Tino Baz. Estou convencido de que non fun en van.

Gustoume, va que si. E gustoume ben. Nunca escoitara ao Tino, e levei unha fonda impresión desa voz tan corpulenta e baril que semellaba non saírlle do peito, senón vir bombeada directamente dende os ventrículos ás cordas vocais. Guitarra, zanfona, gaita, tambor e frauta foron os instrumentos dos que se valeu o baixomiñoto para deleitarnos con esa fusión entre as cancións de autor, nas que as letras e poemas musicados son un alicerce fundamental das composicións; e a nosa música tradicional, que tinxía cos seus ritmos e sons todos e cada un dos temas interpretados. Non en van, o único que fai Tino Baz é ser fiel ás súas orixes: discípulo de Suso Vaamonde e de Mini e máis Mero (Fuxan os ventos, A quenlla); comezou a mamar, musicalmente falando, coa gaita e as percusións na súa Guarda natal formando parte, máis adiante, de A Roda e Treixadura. Alma mariñeira a súa do barrio da Robaleira, cunha tatuaxe de Rosalía no brazo esquerdo arremangado na que tamén se ve en que substratos se lle afunden as raíces. Velaí as fasquías definitorias da arte de Tino Baz que, por veces, déixase levar tamén pola súa condición arraiana.

Tal mestizaxe había dar a quen asistimos ao concerto un repertorio non menos mestizo: dende cantares de cego a cancións reivindicativas; dende alalás e muiñeiras a historias de prostitutas e argaceiras; dende as letras propias aos versos de Manuel María, Paco Represas ou Marica Campo. Persoalmente, e aí xa se mete a subxectividade de un, gustei de que aínda haxa artistas que veñan demostrarnos que a canción de protesta non só é posíbel hoxe en día, senón que, ademais, é necesaria. En palabras do propio Baz, “É fundamental non ser neutro e dicir sempre o que che di o corazón”. E aí estiveron eses temas dedicados á revolta da veciñanza de San Xusto de Sacos cando a igrexa a quixo atracar para roubarlle a súa carballeira (“Quíxote levar o demo para que foses bendicida”); ou Na praza liberada, un canto colectivo e coral composto para deixar constancia da retirada dunha estatua de Franco en Ponteareas; ou, finalmente, o Romance da Maruxa, no que o pranto sentido dunha prostituta diante da morte de tres médicos asturianos represaliados pola barbarie fascista retrotraeunos a un dos episodios máis cruentos e salvaxes da nosa historia.

Así e todo, non podería rematar este comentario sen aludir a un tema que me impresionou polo seu primitivismo, polo seu acre sabor terroso, un alalá no que o artista baixomiñoto se valeu só da melodía inocente dunha frauta liminar que deu paso ao ritmo omnímodo dun tambor que había impoñer unha tona tribal ao poderío da voz para, xa cara ao remate, facérense gorxa e percusión independentes do intérprete, tomando vida propia e erixíndose en liberdade feita son. “...hoxe canto en cada onda e mañá serei ronsel...”.

Pois si, gustoume o Tino Baz. É de admirar que aínda quede xente disposta a facer do seu periplo unha transfusión ilimitada de vida en beneficio da nosa cultura, das nosas raíces, da nosa memoria, da nosa identidade. Haberá que seguir de preto os traballos deste músico e cantautor guardés e, por ende, mergullarmos máis a fondo nese seu último traballo discográfico, Cinsa namorada, en alusión a versos da poeta Marica Campo, que tamén foi un dos piares no que se sostivo o concerto de onte. E se do pasado só quedan as cinzas, dáme que algunha poalla das miñas ficou namorada da arte musical do Tino. Non foi para menos.

Ola, outra vez. Como vedes, estamos a respectar a periodicidade prometida do Cómic H, de Pedro Panduriño. A semana pasada, xa puidestes comprobar que a fauna que fedella polos baixos fondos da vila costeira de Millí é do máis variopinta. Se daquela coñeciades ao xefe da mafia chinesa, Cho-Tsi, e a ese implacábel asasino ao que lle aquece tan ben o tópico "pequeno pero matón", hoxe tócalle ao axente Blanco. Ides ver como as gastan os gardiáns da lei en Millí...

Créditos: Neno 1 (figurado); neno 2 (figurado); axente Blanco (Lar man)

Continuará. A próxima entrega será o vindeiro venres, 2 de maio.

Dando continuidade a un artigo sobre a cara oculta da Coca Cola publicado neste blog, hai un par de semanas, imos mergullar nunha das facetas máis descoñecidas do refresco. Resulta sorprendente, pero seica a Coca Cola limpa aquilo que moitos deterxentes non conseguen. Alomenos iso se desprende dunha boa chea de informacións que circulan pola rede, como as que achei no portal Solidaridad. Segundo esta web, o poder limpador da Coca Cola débese a que un dos seus ingredientes activos é o ácido fosfórico que, cun PH do 2’8, é quen de disolver un cravo en catro días (o ácido fosfórico, enténdense, non a Coca Cola en si; algún internauta fixo o experimento de mergullar un cravo en Coca Cola durante catro días sen éxito. Di miña sogra que quen non ten que facer sacha os nabos...). Vexamos algunhas das curiosas utilidades do refresco máis famoso do mundo (sempre segundo a devandita web; o que isto asina non gastou nin un céntimo en mercar Coca Cola para facer a proba do que aquí se explica):

En canto á Coca Cola como bebida, www.solidariedad.net advirte de certos efectos secundarios que, normalmente, a xente descoñece. O ácido fosfórico deste refresco é moi prexudicial para o calcio dos ósos, provoca fortes erosións na dentame dos consumidores habituais de Coca Cola, e é un dos maiores contribuíntes ao aumento da osteoporose. Un dato a ter en conta é que en moitos países, informa o portal dixital, os camións que transportan o concentrado de Coca Cola deben portar a tarxeta de Material Perigoso, reservada para substancias altamente corrosivas.

Non sei se lembrades a serie televisiva Raíces, baseada nunha novela na que o xornalista afroamericano Alex Haley relata a vida dos seus devanceiros escravos dende o día en que Kunta Kinte, un mozo de 17 anos que vivía nunha aldea calquera do país que hoxe coñecemos como Gambia, é secuestrado por negreiros e vendido como escravo nos Estados Unidos. Corría o ano 1767. A min, desa serie, que vin canda neno, quedoume gravada a teimosía de Kunta Kinte, pendurado polos pulsos coma un saco morto e recibindo lategazo tras lategazo nas costas para obrigalo a pronunciar o nome anglosaxón co que o querían bautizar os seus amos. “¿Como te chamas?” “Kunta Kinte” “Non. Chámaste Toby”. Lategazo. “¿Como te chamas?”... A moviola do horror foise repetindo ata que o lombo do pobre mozo comezou a tomar a aparencia dun mapa de estradas. Kunta Kinte só cedeu cando chegou a un punto no que unha xostregada máis podía significar a morte. Nese intre final do seu suplicio, nun borboriñar case inaudíbel, coma o dun regato que estiña nas calores do verán, moumeou: Toby. Así e todo, debeu impresionar tanto ao resto de compañeiros e compañeiras da plantación aquela tenacidade que, como símbolo de rebeldía, seguiron pronunciando o nome de Kunta Kinte polo baixo, como unha reafirmación consciente da súa identidade, da liberdade que lles fora roubada pola avaricia fratricida do home branco. O nome de Kunta Kinte ficaría nos beizos da familia xeración tras xeración, ata chegares aos oídos dun mozo de Tennessee, descendente directo seu, chamado Alex Haley. O resto acadaría a forma da novela Roots (Raíces) e da celebérrima serie televisiva.

A escena do martirio de Kunta Kinte veume á mente ao ler, o pasado venres, 18 de abril, unha nova en La Voz de Galicia que se facía eco das queixas do presidente do Brasil, Luiz Inazio Lula da Silva, pola criminalización crecente dos cultivos enerxéticos. Esas queixas de Lula diante da FAO, que eran as queixas dos terratenentes que teñen grandes latifundios de monocultivo de soia e de cana de azucre no Brasil, evocáronme o devandito episodio de Raíces invertido. Así, se Lula se puxese na pel de Kunta Kinte, ao primeiro lategazo non só aceptaría chamarse Toby senón que, a maiores, pediría de favor un lategazo máis. As manifestacións do presidente brasileiro son o perfecto exemplo desoutro pecado capital do que ten falado Eduardo Galeano: cuspir no espello. Sen deixar a Galeano, póñovos un anaco do seu libro Las venas abiertas de América Latina que fala, precisamente, das consecuencias que tivo o monocultivo de cana de azucre no nordeste brasileiro para adozar a vida diaria de Europa: “O azucre arrasara o nordeste. A franxa húmida do litoral, ben regada polas choivas, tiña un solo de grande fertilidade, moi rico en humus e sales minerais, cuberto polos bosques dende Bahia a Ceará. Esta rexión de mata tropical converteuse, como di Josué de Castro, nunha rexión de sabanas. Naturalmente nacida para producir alimentos, pasou a ser unha rexión de fame. Onde todo xermolaba cun vigor exuberante, o latifundio azucreiro, destrutivo e avasalador, deixou rocas maniñas, solos lavados, terras erosionadas (...) Os incendios que abrían as terras aos canavais devastaron os bosques e con eles a fauna; desapareceron os cervos, os xabarís, os tapires, os coellos, as pacas e os tatúes. A alfombra vexetal, a flora e a fauna foron sacrificadas, nos altares do monocultivo, á cana de azucre”.

Hoxe, o monocultivo no Brasil está máis estendido ca nunca. Amais da cana de azucre, está tamén a soia transxénica e, a escala xigantesca, unha praga que aquí, por desgraza, coñecemos ben: o eucalipto. Tiven ocasión de percorrer, no mes de agosto de 2003, o rural do estado de Bahia e varios campamentos e asentamentos dos Sem Terra (MST), grazas ao programa Xanela aberta ao sur, organizado pola ONG galega Amarante. Na primeira semana da miña viaxe, e cando iamos cara a Rosa de Prado, a corenta quilómetros da cidade de Itamarajú, no extremo sur de Bahia, sorprendeume ver tanto eucalipto. Estabamos a rodar por unha pista e, durante quilómetros e quilómetros, os eucaliptos avasalaban a paisaxe sen darlle un respiro. Pregunteille ao chofer, o Cley, e explicoume que estabamos a cruzar unha plantación de eucaliptos na que participaba como socio o Príncipe Carlos de Inglaterra.

A praga do eucalipto no Brasil está tan estendida que os Sem Terra e outros colectivos xa a bautizaron como deserto verde. A multinacional máis forte neste sector no país brasileiro é, como non podía ser menos, estranxeira. Trátase de Aracruz Celulosa que, no ano 2006, posuía 261.000 hectáreas de eucaliptais das 300.000 que había daquela no Brasil. Aracruz e os seus plantíos teñen o mérito de ter provocado o desprazamento forzoso de miles de habitantes das comunidades negras e de terlle roubado a súa terra aos pobos tupinikim e guaraní ao comprarlla durante a dictadura aos seus donos ilexítimos. Como no caso da plantación que viramos de camiño a Rosa de Prado, no negocio de Aracruz tamén participa unha monarquía europea; neste caso, a familia real norueguesa.

As plantacións de eucaliptos e árbores de medre rápido son outra das políticas do Banco Mundial nos países do terceiro mundo, promovida e subsidiada con cartos públicos para beneficio dunhas poucas megaempresas globais (antóllaseme que hai unhas décadas tivesen considerado a Galiza terceiro mundo, visto como converteron os nosos montes e o noso medio rural, vía subvención, tamén en produtores de materia prima para a industria celulosa). En setembro de 2006, unha Sem Terra e unha muller de Labregas Camponesas achegáronse ata Galiza –invitadas polo Sindicato Labrego Galego- no seo dunha xira de denuncia do deserto verde que xa as levara por Finlandia, Noruega e Suecia, países de orixe das industrias papeleiras que fomentan este negocio. O panorama que describiron metía medo: as previsións, naquel intre, eran ter plantadas un millón de hectáreas de eucalipto no Brasil en 2007, e chegar a seis millóns no 2012. Todo o negocio está en mans de tres grandes empresas; aparte de Aracruz, unha é de capital sueco-finlandés, e a outra brasileira.

Os impactos deste monocultivo son moitos. Do mesmo xeito que na Galiza, no Brasil desenvolven a parte máis contaminante e menos beneficiosa no proceso da fabricación do papel. De feito, Brasil nin sequera se beneficia dos impostos, pois existe unha lei que exime de pagar taxas aos produtos para exportar, e o 97% da celulosa que sae destas industrias vai, precisamente, para o estranxeiro, polo que non paga nin un céntimo ao Estado. O que si deixa tras súa o monocultivo de eucalipto é un ronsel de devastación. Só no estado de Espirito Santo, as plantacións desta árbore fixeron desaparecer 400 especies de aves e 40 especies de mamíferos. Ademais, estas tres empresas están a contaminar as augas con dióxido de cloro, utilizado no proceso de branquexado. Lonxe de crear riqueza, cada 147 hectáreas de eucalipto producen un posto de traballo, cando só cinco hectáreas dedicadas a labores labregos proporcionan entre catro e cinco empregos. E iso nun Brasil onde 32 millóns de persoas pasan fame.

En calquera caso, supoño que, a estas alturas, estarédesvos preguntando que demo teñen que ver os eucaliptos e o deserto verde cos agrocarburantes. A resposta a iso deuma a min en Melide un Sem Terra de São Paulo, Edvar Lavratti, que recalou por estes eidos, en novembro de 2006, para dar unha conferencia n’A Fundación invitado pola ONG Amarante. Lavratti comentoume que “os socios da Google están a financiar unha investigación no Brasil para descubrir como romper as moléculas de celulosa do xeito máis barato de cara a producir alcohol a partir de restos vexetais, co cal xa teriamos a irmandade entre dous xigantes do agronegocio brasileiro: a industria do eucalipto e a do etanol. Trátase dun negocio fabuloso e billonario que se fará máis evidente nunhas poucas décadas, diante da escaseza de petróleo, non só no Brasil, senón en toda América Central, que se dedicará a producir etanol para exportar. Trátase dunha industria baseada nalgúns dos cultivos máis destrutivos, como o eucalipto e a cana de azucre. E tamén acontece coa soia, que está a ser un desastre na Amazonia”.

Así que, se os Sem Terra, que veñen sendo dous millóns de familias labregas no Brasil, claman ao ceo diante das políticas do seu goberno en materia de agrocarburantes e monocultivos; as queixas de Lula diante da FAO antóllanseme como as queixas das grandes corporacións que fornecen de insumos á agricultura industrial e dos grandes terratenentes que vén perigar un aumento fabuloso dos seus beneficios. De todos xeitos, e varrendo para a casa, éntrame certo desasosego ao pensar que do eucalipto se poida chegar a tirar etanol. Nestes intres, estanse a construír varias industrias procesadoras na Galiza. Se cadra, aínda non chegamos a coñecer no noso país a praga do deserto verde na súa dimensión total. Son ateo, pero diante destes datos só me vén unha frase á cabeza: Que Deus nos pille confesados.

Joaquín Araújo, na dedicatoria que fai do seu libro Cultivar la tierra á súa muller e aos seus irmáns, agradécelles “…haber compartido estos últimos cinco años de azada y madrugón…”. Confeso que esta foi a frase que máis me impresionou do libro, e non porque o libro non estea ben, senón porque o lin nunha época da miña vida na que un amencer e unha sacha eran para min tan exóticos coma un ornitorrinco durmindo a sesta xunto a un regato de Tasmania, e tan desexábeis coma o obxecto máis caro á morriña que houber.

Tal como volo digo. Eu fun fillo de emigrantes, e nacín e crieime ata os trece anos en Barcelona. Tras un breve lapso de brutal e salvaxe adolescencia polas terras de Palas de Rei, recunquei en eidos urbanos para estudiar a carreira de xornalismo. En concreto, tiven pousada nunha cidade como Barakaldo, arrodeado polos seus rañaceos emporcallados de polución, polos seus 50.000 habitantes frenéticos e polas ruínas mastodónticas da industria siderúrxica que travestían aquel entorno nunha paisaxe post-futurista, ciberpunk, ou como vos apeteza chamarlle. Curiosamente, foi alí onde me viñeron coma un meditado lóstrego as arelas pola terriña, polo idioma, e por ese oficio universal que fixo suar e deu de comer aos meus devanceiros, xeración tras xeración. Dos moitos libros cos que me fixen, un deles foi o de Araújo, e a devandita dedicatoria fica gravada no disco duro da miña alma case vinte anos despois. A síndrome de abstinencia pola terra deixa esas pegadas, abofé.

Dende aquela, plantar e mimar hortalizas sempre me atraeu, aínda que as obrigas do traballo e outros quefaceres me teñan impedido dedicarlle todo o tempo que quixera. Esa cativa dedicación á miña horta foi sempre ao remate da xornada laboral e, se a calor apertaba de máis, coma no verán, á tardiña pola fresca. Cousas da vida, o meu fillo de dous anos e a súa nai ocúpanme agora boa parte do día, polo que fica como espazo para as miñas andrómenas a madrugada, con límite nas nove e media, hora na que o Breixo e máis eu ficamos como donos e señores da casa (así está).

Todo este circunloquio vén a conto para dicirvos que xa botei as patacas. A pesares de que o calendario biodinámico aconsellaba facelo o 19 de abril, miña sogra –asesorada polos lacaios de Meteogalicia (chamádelles Telexornal, por exemplo)- aproveitou ese par de días da semana pasada que viñeron secos entre tanta auga para botar as súas. Eu seguín o seu exemplo, madia leva, mais para facelo tiven que erguerme ás seis da mañá do xoves e tentar deixar as cousas feitas antes do primeiro biberón. E velaí que viñeron ao meu recordo as mañás de sacho e madrugón de Araújo, e sentinme ben, con ese frío da mañanciña que che fai sentirte máis vivo; esnifando coma un poseso o recendo da terra orballada e os resóns embriagadores do silencio; espreitando, entre herba e herba arrincada, a evolución cromática do nacente. Nin que dicir ten que nesas dúas horas longas non me deu tempo máis que a desherbar; os labores habían continuar polo serán e, xusto cando anciñei a última pataca caeu a primeira pinga de choiva. Sobra falar do tempo que veu na fin de semana, sinalada no meu dietario como idónea para plantar cultivos de raíz... Miña sogra volvía ter razón.

O prometido é débeda. Velaí a primeira entrega de H. Se queredes ver a páxina en grande, só tedes que premer sobre ela. A semana que vén, máis.

Créditos: O anano (el mesmo); o heavy (figurado); Mister Proper, alias Don Limpo (personaxe publicitario); Cho-Tsi (Xosé García)

Continuará. A próxima entrega será o vindeiro venres, 25 de abril.