O blog de Xosi

Canda neno, unha das miñas máximas aspiracións era chegar a ser, algún día, ladrón. Si, ladrón. Aquel rapaz emigrante na Barcelona dos oitenta que eu era, tiña por lecturas de cabeceira as andanzas de Arsène Lupin, o ladrón de luva branca imaxinado por Maurice Leblanc; e as páxinas de Raffles, o príncipe daqueles que viven de facer seu o alleo, ideado por Ernest William Hornung. Tamén quixen ser detective, como o Sherlock Holmes de Conan Doyle, e mesmo pirata. Pero a socialización, a escola, e outros procesos polos que unha persoa acaba vindo ao rego do que se agarda dela, fixeron que planificase a ganancia do meu pan por medios menos deostados como foron o xornalismo, o xadrez ou a cerámica.

Mais nas voltas que dá a vida, velaí que me volve a teima por pecar contra o sétimo mandamento. Recaín o 31 de maio n’Agolada, cando me fixen cos versos manuscritos que Xosé Vázquez Pintor lle dedicou aos Pendellos. E volvín reincidir o pasado 7 de xuño, na homenaxe que se lle rendeu ao escritor do Furelos, do Arnego e do mar de Cangas. Na miña defensa, alegarei que fun incitado por un grupo de blogueiros-seareiros agoladenses que viñeron arroupar a Pintor. Eles foron quen me pediron que me fixese co discurso laudatorio que a alcaldesa de Melide, Soqui Cea, lle dedicou ao homenaxeado ao bautizar co seu nome a biblioteca municipal. Basta que mo pedisen eles para que fose ese mesmo día ao baúl dos recordos, collese o meu antefaz, e me lanzase co saco ao lombo para facerme coas verbas escritas da rexedora melidense. Velaí as van:

"Prezadas amigas, prezados amigos.

En Melide naciches, Xosé. A Melide volves hoxe como fillo pródigo e sobranceiro. O teu nome nesta biblioteca forma parte dunha merecida homenaxe para termos na memoria a aquel que tanto traballou pola memoria; mais tamén para termos no corazón a aquel que puxo todo o corazón en facer de Galiza unha patria coa palabra, como patria da palabra é e será esta biblioteca, república independente de soños, depositaria do acervo da tribo. Porque a tribo sabe, e a tribo de Melide loa hoxe ao máis alto dos seus bardos".

Un traballo feito. Mais non quería rematar esta entrada sen falar un pouco da homenaxe do sábado. Disque en casa do ferreiro, coitelo de pao. Esa é a razón pola que este xornalista é tan preguiceiro, nos últimos tempos, á hora de facer crónicas dos acontecementos que lle pasan por diante dos fociños, e prefire saldalos cun par de imaxes e un feixe de vagas palabras. Nesta ocasión, o levar como compañeiro de batallas ao Breixo impediume tomar imaxes do evento ou cruzar sequera unhas palabras co amigo de Quián.

Mais quedei con esa pedra de dúas toneladas que puxeron nos xardíns da capela de San Roque, xunto ao cruceiro máis antigo de Galiza, e cos versos de Xosé Vázquez Pintor gravados para a posteridade a carón dun buxo plantado por el mesmo. Nese acto en concreto, o escritor repartiu entre os máis de cen asistentes unha tarxeta na que viñan escritos un par de poemas, debuxado un mapa esquemático das xeografías do seu corazón, e unha poliña verde, como non, de buxo. En aras de redimirme pola apropiación indebida feita nos Pendellos, fíxenme con tres tarxetiñas como a que vedes na imaxe coa intención de regalar dúas. Esas dúas serán para os dous primeiros blogueiros, ou para as dúas primeiras blogueiras que, tendo participado no encontro de Agolada do 31 de maio, me envíen unha mensaxe a xosimelide@terra.es identificándose e confiándome os seus datos postais. Mangui si, pero un ten o seu corazonciño...

Non farei declaracións. Esta semana, non. Onte veu á miña casa unha patrulla da Millí Polís. Son boa xente, va que si. Botaron unha parola comigo, como amigos, si, como amigos. Moi corteses eles. O do brazo roto e o ollo morado foi por unha caída parva. Estaba a fregar o andar de arriba, esvarei coa auga, e caín a reboladas pola escaleira abaixo. ¡Mira ti que babecada! Si, xa sei. Os cadáveres tiroteados dos dous activistas de Amnistía Internacional que apareceron no xardín da miña casa dan que pensar. Cadroulle. É que somos porto de mar; haiche moito trallado na pesca de altura. Pasan medio ano no gran sol, desembarcan no porto de Millí, e chimpan o primeiro que teñan a tiro, unha prostituta ou un sindicalista, tanto lles ten. Os catrocentos cascos de bala tamén teñen a súa explicación. Douscentos por barba. Pura matemática, doado de entender. Se cadra o langrán que o fixo non anda á pesca do bonito e trafica con armas. Dan máis pasta. Algo pareceume oír, pero tiña os cascos postos con ZZ Folk a todo volume. Así que non sei nada. Aínda que me mates, non che podería dicir nada. En calquera caso, en Millí estamos protexidos e amparados polos mozotes do corpo de policía. Xente san, oes, xente san. Somos primeiro mundo e non unha ditadura bananeira, ¡que carallo! Aquí vivimos en paz e temos liberdade de expresión, tal e como corrobora o feito de que eu poida escribir o que me pete neste blog. Citando a Augusto Pinochet, santo varón que guía co seu exemplo aos nosos axentes da orde “liberdade si, pero non libertinaxe”. Eu non me meto contigo, ti non te metes comigo, e todos en paz. E se fas o contrario es un comunista de merda e ha caer sobre ti todo o peso da lei. Despois non digas que non te avisei. Porque colegas si, os da Millí Polís son colegas, pero como rompas a norma han estar aí para amosarche o recto camiño. E seica teñen métodos moi persuasivos. Pero creo que xa estou a falar de máis. De máis para alguén que, coma min, non sabe nin escoitou nada. ¿Que como nos vai por Millí? Pois ben. Seica dá sol para esta fin de semana.

Créditos: Axente Blanco (Óscar Blanco); axente 1 (figurado); axente 2 (Ramón de Comercial Ares); axente 3 (Xabier Cabezudo).

Continuará. A próxima entrega será o vindeiro venres, 13 de xuño.

Nun deses paseos ao chou pola rede, descubrín un vídeo musical da artista arxentina Liliana Felipe que me pareceu do máis retranqueiro, por non dicir unha vinganza con armas de muller –intelixencia, nomeadamente- contra a misoxinia latente que impregna toda a teoría psicanalítica de Sigmund Freud. En Las histéricas, do seu disco El hábito, Liliana dálle un bo repaso aos postulados do Sexismundo, tan susceptíbeis de ser rescatados pola posteridade para chanzas e mofas varias como as que lle fixo quen isto escribe a Pedro Panduriño na sétima entrega de H. Déixovos, sen máis, coa canción e coa súa letra, dotada dunha agudeza tan hilarante como demoledora, sarcástica a máis non poder, orgullosa... Para gozala.

Estes días ando a voltas con Los nuevos amos del mundo, de Jean Ziegler, un libro deses de magnitude 12 na escala de Richter que teñen a virtude de abanearte coma un monicreque para que espertes, de abrir os cinco dedos de cada liña para zorregarte labazadas de realidade. Literatura aparte, a obra en cuestión -na que aínda ando pola metade- é unha das radiografías máis descarnadas e lúcidas que caeron nas miñas mans sobre os efectos devastadores da globalización económica, unha diatriba sen edulcorantes sobre o xenocidio que os amos do mundo –as bancas e as multinacionais a través dos seus mercenarios (OMC, Banco Mundial e FMI) e do seu matón (Estados Unidos)- están a perpetrar sobre o planeta e sobre a humanidade. Sen dúbida, este texto ha ter o seu espazo no meu blog.

Mais o motivo desta entrada foi destacar un detalle que a un pai de familia, como é o meu caso, lle remexe o estómago, por non dicir a conciencia. Nun capítulo titulado “A destrución dos homes”, Ziegler analiza a condicións nas que fan o seu traballo o meirande dos traballadores que teñen a ¿fortuna? de ter un emprego en moitos países subdesenvolvidos. “Xornadas de 14 a 16 horas son moeda corrente. Os salarios son míseros. As horas extras en contadas ocasións se pagan. Os dereitos dos traballadores son ignorados con toda soberbia polos encargados e os gardas armados que se encargan de que reine a orde do empresario na fábrica. De China a Honduras, en Mexico e en Guatemala, de Corea do Sur a Filipinas, a Sri Lanka e Santo Domingo, a escravitude contemporánea xostrega hoxe a preto de trinta millóns de seres humanos”. No ámbito latino, bautizáronse estes guetos da explotación de homes e mulleres polos seus semellantes como maquilas. Trátase de zonas francas nas que os propietarios das fábricas non pagan dereitos de importación para as materias primas, nin de exportación para os produtos rematados, nin impostos de ningunha caste.

Todos somos consumidores forzados do produto da escravitude. Na nosa sociedade de consumo é practicamente imposíbel liscar de sermos cómplices dos negreiros. As prendas de vestir que levo, o mp3 no que escoito audiolibros, o ordenador no que escribo este texto, están manchados coa agre suor da inxustiza. O meirande da xente non o sabe. Quen o sabemos, trampeamos como podemos para non picar demasiadas veces nas bagatelas que nos ofertan os monstros da infamia e, cando caemos, facemos pinchacarneiros coa nosa amnesia para que a verdade non nos amargue a privilexiada vida que levamos no norte.

Así vas tirando. Pero atragoouseme nas entrañas constatar –porque xa o sabía- que a inocencia, a ledicia, os risos dun neno cando enreda cun xoguete poden estar hipotecados pola cobiza asasina duns poucos. Seguindo co tema das maquilas, Ziegler di que “En 2002, o 65% de todos os xoguetes infantís (bonecas, trens en miniatura, pelotas, robots, Monopoly, etcétera) importados pola Unión Europea proveñen destas zonas [maquilas]. As dúas sociedades transcontinentais máis importantes que controlan o mercado son Mattel (Barbie) e Hasbro (Monopoly). China, como todo o mundo sabe, vive baixo un réxime de partido único. O sistema de explotación que os apparatchiks comunistas puxeron en marcha coa complicidade das sociedades transnacionais do xoguete é dunha ferocidade implacábel: nas zonas especiais de produción chinesas, os obreiros e as obreiras traballan ata 16 horas diarias, os sete días da semana. O salario medio por hora representa o equivalente de 30 céntimos de euro. O pago das horas extras e o traballo nocturno, o salario mínimo, son descoñecidos nas zonas especiais de produción chinesas. Dos permisos por maternidade, as obreiras destas zonas nin sequera saben o que son. As pausas están cronometradas. En numerosos talleres, non pasan de cinco minutos. O sistema funciona de marabilla. Cando os xoguetes chegan aos grandes almacéns de Berlín, París, Roma ou Xenebra, os custes salariais representan ás penas o 6% do prezo de venda ao público. Os truts internacionais do xoguete fan negocios espléndidos e os apparatchiks comunistas enchen o peto. Os obreiros e as obreiras chinesas, pola súa banda, o máis seguro é que rematen por morrer de xeito prematuro, polas emanacións tóxicas que asolagan os talleres insalubres –os xoguetes teñen fermosas cores-, por desnutrición e numerosas enfermidades causadas pola miseria”.

Sempre tiven tino de mirar ben a procedencia xoguetes do noso Breixo. Pero pouco importa. Dende que naceu, toda a xente que o quere, familia e amigos, coa mellor intención do mundo, regaláronlle ducias de brinquedos cun aséptico “Made in China” gravado que se me antolla o número que lle tatuaban de por vida aos presos de Austwitzch. E é que a escravitude contemporánea democratizou o poder adquisitivo, vía Cadena 100, á hora de mercar trastes. Pola miña banda e parte de responsabilidade, direi que son deses apoucados que non se atreven a rachar nin a ilusión inicial que o agasallo produce no cativo, nin coa ilusión parella daquel que lle agasalla. Tal costume acaba por xerar montañas de cachifallos que o neno axiña esquece. Nos primeiros anos de vida, tenlle tanta graza a un cativo xogar coas potas da cociña como cun coche teledirixido. Hoxe, calculo que o 95% dos xoguetes que ten o noso Breixo non foron mercados polo seu pai nin pola súa nai. Dese 95%, unha porcentaxe semellante fabricouse en China. Aos seus dous anos e tres meses, Breixo segue a preferir que o leve a pasear en bicicleta, que xogue con el á pelota ou que lle lea un conto, antes que quedarse só con ese fabuloso tesouro da piratería contemporánea esculpido en plástico e circuítos integrados.

Madia leva neste mundo ollar con nostalxia os tempos idos. Miña nai contábame que, canda nena, o seu xoguete viña polo verán, cando os plantíos de millo comezaban a madurecer. Coas mazarocas facía bonecas peiteándolle o penacho, pintándolles un rostro co que conversar e poñéndolles por roupa algún farrapo vello que tiña a man. A pesares da miseria na que vivían, a felicidade de xogar ninguén llela quitaba. Daquela, miña nai non sabía o que era un televisor nin a publicidade infantil, descoñecía que puidese haber outros xoguetes máis sofisticados cá súa boneca de millo, ignoraba que existisen materiais derivados do petróleo como o plástico e, incrible pero certo, que no mundo vivise xente máis escrava ca unha labrega.

De volta do Encontro de Blogueiros celebrado n’Agolada (Auga Levada como a do caño da fonte), sento diante do ordenador co convencemento de que as caras de quen escribe na rede non son tan importantes como as súas propias palabras ciscadas como botellas náufragas a un océano de silicio. Foi bo poder conversar brevemente con eles e con elas, poderlle debuxar rostro ás súas confidencias electrónicas, mais unha vez coñecidos, volvemos estar todos e todas diante do computador coa teima de comunicarnos a berros co altofalante do noso teclado. Así debe ser, e está ben que así sexa.

Como imaxino que ha sobrar quen faga crónica do dito e do feito, e de dicidores e facedores, en tan magna xornada na patria dos Pendellos, decidín ceibarlle as rédeas á miña subxectividade e destacar algún que outro detalle deses cos que un se queda sen ter que dar explicacións daqueles nos que a miña curtidade me impediu reparar.

En primeiro lugar, é obrigado ter unhas palabras para os nosos anfitrións agoladenses –que non agolenses- e, en especial, para Manuel Busto, alma mater de Aquam Latam. Amais de anfitrión, Busto oficiou como guía da grea internauta que alí nos demos cita, e levounos da man nunha viaxe pola accidentada peripecia vital dos Pendellos. A min, o Busto lembroume moito ao noso Xosé Manuel Broz, director do Museo da Terra de Melide dende hai trinta anos. Ambos teñen ese raro don consistente en comprender a linguaxe das pedras. Falan con elas cando ninguén os ve, confésanlles polo baixo os seus segredos e arelas, escóitanas, gábanas e deféndenas, cortéxanas como a unha amante e pactan con elas de por vida un “ata que a morte nos separe”. Bichos raros, ¿non si?, máis indispensábeis para a nosa cordura, para darlle dimensión a ese espazo ao que non chegan os nosos recordos, para encher de bytes o CD ROM da nosa conciencia colectiva.

Non se pode falar da xornada do sábado sen mencionar a presenza do escritor de Quián, Xosé Vázquez Pintor, a quen teremos en Melide o 7 de xuño para ser homenaxeado pola Asociación de Escritores en Lingua Galega. O affaire que mantén Busto coas pedras xa hai ben tempo que Pintor o ten coas palabras, co noso idioma. Para decatarse disto, tan só hai que lerlle calquera das súas creacións, sexa ensaio, poesía ou prosa. Unha traza definitoria do seu estilo é a fabulosa riqueza léxica que nos regala en cada páxina dos seus escritos ou de viva voz, porque Vázquez Pintor é unha desas rara avis que, amais de escribir como un verdadeiro mestre das letras, é quen de falar como escribe, e ese é un espectáculo que pouca xente nos pode regalar. É a súa maneira de facer País, mais dáme que tamén é o seu xeito de exercer a arqueoloxía, de desenterrar do esquezo os vocábulos que herdamos dos avós e que temos esquecidos e cubertos de arañeiras nun afastado curruncho do noso inconsciente. Tanto para Busto como para Pintor vai o titular deste post. Ambos son apóstolos da nosa memoria.

E, como non, tamén hei ter unhas palabras para o blogueiro máis novo do encontro, o Leo que, tutelado por “os seus” e con ás penas vinte mesiños, andaba a emborracharse a conciencia da realidade circundante: que se gaitas, que se bombos, que se coches antigos... Tal foi a borracheira que caeu rendido e se deu unha boa sesta mentres o resto dos mortais andabamos a enlearnos nas nosas intranscendencias. Foi a parte máis visíbel dun bo feixe de xente nova que tamén anda a tecer voces pola rede. Vendo o que dan de si as inquedanzas de rapazas como a zanfonista, miro de esguello cara á miña adolescencia e case sinto vergonza. A mocidade que vin n’Agolada fíxome volver caer na ilusión de que, a pesar de los pesares, segue a haber esperanza para a supervivencia deste pobo chamado Galiza.

E para rematar, os versos manuscritos sobre os Pendellos que leu para nós Xosé Vázquez Pintor. Pedinlle a tarxeta coa escusa de que a quería reproducir no blog. Pero era mentira. En realidade quería arrebatarlla para gardala no cofre dos tesouros. Aí está baixo sete chaves. Mais para que non haxa queixas nin reclamacións, velaí queda como recordo dunha xornada para non esquecer.

Nunca vin unha expresión de violencia tan gratuíta como a entrega de H desta semana. Aquí a xente boura por bourar. Onde se debería agardar esa solidariedade corporativa que caracteriza aos axentes da lei, o autor nos destapa un mundo sórdido preñado de agresividade inxustificada. Caben moitas interpretacións ao respecto. Poderiamos empezar pola análise freudiana e os complexos sexuais que gobernan a imaxinación enfermiza do creador de H: Pedro Panduriño. Calquera psicanalista avisado vería unha manchea de indicios que apuntan a un cadro clínico de tipo neurótico baseado na envexa do pene dos homes por parte do autor: esa teima por destacar do axente Branco o volume pantagruélico dos seus atributos sexuais; a súa estética dacabalo entre un latin lover e un actor porno; ou eses beizos carnosos que lle esbichan e que, case sempre, teñen un cigarro prendido, símbolo fálico onde os haxa, como a pistola automática que sempre leva na man. Velaí temos a envexa do pene diagnosticada por Freud feita banda deseñada. Xa que este complexo foi atribuído polo pai da psicanálise en exclusiva ás mulleres, teremos que deducir que Pedro Panduriño é un homosexual reprimido que se sente atraído polo actor que dá vida ao axente Blanco. Insatisfeito coa súa propia masculinidade, Pedro Panduriño anhela a castración, o cal nos leva á súa obsesión polas catanas –arma que utiliza destramente o anano e que protagoniza a primeira entrega deste cómic- que amais de cortar son, asemade, tamén símbolos fálicos, o que corrobora a arela penal devandita. Se intuímos que os xenitais do anano van en proporción co tamaño da súa persoa, e que o debuxante o compensa prolongando contra natura o seu pene cunha catana, podemos deducir de maneira doada que o autor tamén se sinte atraído sexualmente polo anano. Unha última evidencia que confirma esta hipótese explicativa da violencia gratuíta en H teriámola na xinecofobia demostrada por Pedro Panduriño. Por exemplo, unha das primeiras vítimas do anano é un heavy, con melena como unha muller, e cunha navalliña pequena, ridícula a carón desa espada de samurai e obvio bálano hipotrofiado. Todo encaixa, ¿non si?. Ademais, se vos fixastes, só hai personaxes masculinos. A semana pasada, como ben sabedes, apareceu a primeira muller, illada da esfera dos homes, eu diría case que desterrada. Mentres escribo estas liñas decátome de que as dúas páxinas sobre Eléktrika son un constante intento de asasinato, un feminicidio premeditado. E é que con ese ¿accidente? de Eléktrika na montaña, se cadra o noso autor -¿debería dicir autora?- podería estar marcando o seu territorio de femia alfa para ficar ela soa con todos eses homazos tan machos que pululan polas rúas de Millí. Por se non abondase, o personaxe no que se ve reflectido o creador de H no cómic, Pietro Pandurini, protagonista da terceira entrega, aparece sospeitosamente a carón de Óscar Blanco na ilustración que fai de limiar (Blanco é o único que leva cor na páxina; tons cálidos, candentes), mentres que o protagonista ten as mans ocupadas por obxectos visiblemente fálicos (botella e copa; esta última, exaculando todo o seu contido) e fica afastado do obxecto sexualmente cobizado por unha barra de bar que é un auténtico símbolo dos muros psicolóxicos erguidos polo superego do autor; ademais, nesa mesma entrega, podemos ver a Pandurini baixo os efectos dunha forte resaca, o cal nos fai temer que estea a utilizar o alcol como vía de escape á súa neurose. Estas hipóteses iniciais obrigáronme a investigar máis a fondo o historial clínico do paciente. Grazas a esas pescudas, descubrín que, nunhas festas de Entroido recentes, o suxeito analizado se disfrazara de montañeiro facendo parella con outro montañeiro do seu mesmo xénero (¿acaso non podemos considerar a montaña como outro símbolo fálico?). Esta homo-parella acudiu na noite do luns de Entroido a un tugurio caracterizado gay chamado o EncuLar e rexentado, como non, por Óscar Blanco –actor que dá vida ao axente homónimo-. Amais de ser portada da revista Zero, Blanco estaba disfrazado como alcaiote do lupanar cunha estética moi semellante á do axente da lei que encarna en H. Daquela, e á luz de todos os datos devanditos, fago a seguinte interpretación psicolóxica plausible do caso: Pedro Panduriño é un homosexual reprimido que se sinte sexualmente atraído por Óscar Blanco. No seu subconsciente ficou sublimada aquela noite de Entroido na que, caracterizado como montañeiro, viu ao obxecto dos seus desexos enteiramente ao seu alcance ao estar este travestido de homosexual e, polo tanto, sen os valados culturais e sociais que o afastaban dunha posíbel relación carnal. Nembargante, o seu superego está a reprimir con forza esta atracción, e o paciente exprésao a través da violencia no seu cómic: tentando asasinar a unha Eléktrika vestida de montañeira –a muller que leva dentro e que saíu á luz aquel luns de Entroido-, e bourando sen piedade ao axente Blanco –o obxecto dos seus desexos figurando como o facía no EncuLar-. Dependendo de quen saia vencedor nesa guerra interna entre o superego e o subconsciente de Pedro Panduriño, teremos no seu alter ego, Pietro Pandurini, ou un homosexual consciente da súa condición ou un psicópata asasino en potencia. En calquera de ambos casos, a historia promete.

Créditos: Axente Blanco (Óscar Blanco); axente 1 (figurado); axente 2 (Ramón de Comercial Ares); axente 3 (Xabier Cabezudo).

Continuará. A próxima entrega será o vindeiro venres, 6 de xuño.

Non se trata dunha palabra híbrida dacabalo entre hortera e sabichón. Para nada.O que pasou foi que estes días, desherbando que che desherbarei, ocorréuseme facer algo para aproveitar mellor esas horas que só producen broza a mancheas e torzóns nos cadrís. Decidín, xa que logo, que, aparte de cultivar hortalizas, podía asemade cultivarme eu mesmo sen deixar de ter os pés na terra. Para conseguilo tiven que axuntar dous dos grandes logros da tecnoloxía patria: o sacho da miña sogra e un reprodutor de mp3 Blu:Sens. Así, mentres escribo con suor nos anais labregos a miña particular xesta coas adventicias, escoito audiolibros co lector dixital. Baixeime un bo feixe deles co Emule, principalmente dos que se teñen radiado no programa Historias, dirixido por Juan José Plans en RNE, e que debullaron, entre 1997 e 2003, unha calidade soberbia (banda sonora, efectos especiais, voces personalizadas para os diversos personaxes, boa dramatización, limiares e epílogos con información sobre o autor e a obra literaria, etcétera). Nas últimas dúas semanas caeron De la tierra a la luna, de Jules Verne; e Otra vuelta de tuerca, de Henry James; e, de paso, deixei limpiñas as leitugas, as patacas, as cebolas, os pericos e os allos, amais de preparar a terra para plantar as cenorias, os repolos e as coles de Bruxelas. Nunca tan cultural foi a horticultura no prado de abaixo, no límite entre a parroquia de Santa María e o núcleo urbano de Melide, a carón do camiño dos Tagarros. Na recámara agardan varias obras de Verne, Poe, Wilde, Stevenson, Wells, Stoker, Conan Doyle, Hoffmann, etcétera. Tantas, que estou desexando que escampe dunha vez para poder madrugar na horta día si e día tamén e poñer a andar ese medio cuartillo aínda cativo das voraces hordas da incultura botánica ou, o que é o mesmo, das malas herbas.

Veño de ler unha das sensacións literarias da tempada: O neno do pixama a raias, do irlandés John Boyne, publicada en galego por Faktoria K de libros e traducida por Daniel Saavedra. Antes de proseguir, direivos que o autor deu orde de que nas lapelas do libro non se adiantase ningún dato da trama argumental, polo que se queredes lelo e respectar a súa vontade, non sigades con este post.

Aclaradas as cousas, a min O neno do pixama a raias pareceume un bo libro, deses escritos para todos os públicos e que se len dun tirón, pero que lidia cun tema nada amábel para a conciencia como o holocausto nazi. Aínda que xa se teñen vertido ríos de tinta sobre ese vergonzoso episodio da historia recente, Boyne tivo a orixinalidade de contar o seu relato dende o punto de vista dun neno de nove anos que, en Auschwitz, xogaba na equipa dos verdugos. Fillo do comandante que dirixe o campo de exterminio, Bruno, que así se chama o rapaz, vivirá nunha burbulla de comodidade e mentira piadoso-burguesas, sen saber o que acontece alén dos arames de espiño que se vén dende a súa casa. Así, a través dos seus ollos, viviremos os seus padecementos intranscendentes –a mudanza dende a casa de Berlín, a separación dos seus amigos, a soidade inicial- e verémonos forzados a intuír os terríbeis acontecementos que se deron naquel punto do espazo e do tempo que ficou gravado a lume nos anais da humanidade. Boyne condúcenos maxistralmente para que esa realidade nin sequera mencionada (non atoparás en todo o libro vocábulos como campo de exterminio ou campo de concentración, nazi, guerra, Auschwitz, –que o neno pronuncia como Ouvichs-, cámara de gas, ou execución, por só citar algúns que me veñen á cabeza a bote pronto) sexa un latexo constante que, a pesares da súa mudez, vibra coa potencia dunhas badaladas a defunto camufladas entreliñas.

Haberá un intre no que esa burbulla sexa traspasada por outro neno, Shmuel, un cativo xudeu na outra banda do aramado co que Bruno trabará amizade. Ese é o neno do pixama a raias, alusión inocente do protagonista á vestimenta dos prisioneiros do campo. A historia é, en certa maneira, previsíbel, contada cunha impecábel corrección, sen chatas que airear –agás algún pecado venial como certos descoidos no punto de vista ou erros no galego da tradución-, mais sen chegares a callar nunha obra de alto calibre literario. O seu éxito asoballante achácollo eu, se cadra, ao tratamento dun tema de fondo calado, tráxico onde os haxa, cunha prosa ao alcance de calquera, o que fai que sexa difícil non gozar coa súa lectura.

Pretendía facer unha frase semellante á de “Máis papista có Papa” cos pendellos de Agolada e saíume a babecada que vedes no titular. Mais, xa que esta semana imos estar os blogueiros e blogueiras de encontro na patria adoptiva de Vázquez Pintor –que naceu en Melide, como todos e todas ben sabemos, onde a Asociación de Escritores en Lingua Galega lle vai render merecida homenaxe o vindeiro 7 de xuño- pareceume atinado publicar esta imaxe na que se me vé facendo uso dese singular monumento co que teñen o luxo de convivir os nosos veciños do Deza: os pendellos. Debeu ser hai uns dez anos. E xa que estamos con frasiñas lapidarias, xogarei tamén con esa de que “Antes de ser frade, fun cociñeiro”, para dicirvos que, antes de ser amo de casa e xornalista, fun oleiro.

As pezas que aí vedes son un produto primíparo dun recentemente graduado na Escola de Artes Aplicadas Ramón Falcón, de Lugo. Eran pezas de louza vidrada, torneadas e moi sinxeliñas. Expresaban o que eu quería facer co barro: cerámica utilitaria, arte útil tal e como reza no rótulo que me acompañaba a todas as feiras ás que acudía. Tamén expresaban a candidez e inocencia de quen isto escrebe respecto dos oficios. Era fermoso ver os floreiros, xerras, palmatorias, tarros, etcétera, perfectamente rematados sobre a tea negra na que expoñía. Tamén era un fermoso traballo, con partes tan fascinantes como a cocción, da que nunca se tiña a certeza do resultado final, e que nos servía de calefacción na pequena bufarda que foi a nosa primeira morada durante case unha década. Máis tamén era un quefacer duro, como outro calquera no que debas pasarte oito horas diarias a fedellar nunha mesma actividade, como calquera no que dependas da vontade da clientela para ir tirando. Tenche que gustar moito para que te sintas, como mínimo, cómodo, e xa non falemos de realizado. A min, ás veces, resultábame particularmente pesado, aínda que o facía a gusto, sobre todo ao ver como ían evolucionando de xeito natural as formas que saían do torno e porque che permitía vivir, un par de veces ao mes, ese intre climático no que abrías a porta do forno para descubrir en que deran dúas semanas de intenso traballo.

O azar, que sempre xogou un papel determinante en todas as viraxes que deu a miña vida, fixo que me caese do ceo, sen pedilo, un traballo en La Voz de Galicia (abusando xa da frase de “Antes de ser frade...”, direivos que cando estudara cerámica fíxeno cunha licenciatura de xornalismo no peto). Iluso eu, pensei que ser correspondente en comarcas (cubría as de Arzúa e Melide na súa totalidade; sete concellos en total) era compatíbel con seguir erguendo cacharros dende unha masa informe de arxila. Non foi así. Mais, para o meu gozo, nos dous anos e pico que traballei para este xornal, aprendín o que non fun quen de aprender en cinco anos de carreira e algúns máis de pretendido escritor: aprendín a escribir. E é que a práctica fai mestres, meus.

Aínda gardo un bo lote de pezas en caixas no soto. Se coñecedes algo do fascinante mundo da arqueoloxía, ou se visitastes calquera museo no que se expoñan achados de escavacións, saberedes que os restos cerámicos son un dos principais e máis abondosos indicios cos que se atopan os estudosos das culturas pretéritas. Esas caixas no soto da nosa casa forman parte xa dos sedimentos da miña existencia, xunto cun vasto ronsel de letras, nun estrato que se me antolla ben afastado; danme fe de dúas das maiores certezas que temos na vida: cara a unha avanzamos inexorablemente cada día que pasa, e chámase morte; a outra é que, por moito que porfiemos en tentar controlar os nosos movementos, por moito que planifiquemos as nosas existencias, sempre haberá un elemento azaroso que desbaratará eses castelos que os seres humanos tan profusamente adoitamos a construír no ar.

Por fin un personaxe feminino. Non é sen tempo. Mais, a tal Eléktrika, que así se chama a moza protagonista deste episodio, fai a súa aparición en H no medio dunha agre polémica. E non ten nada que ver coa discutible licencia que se toma o autor ao utilizar por partida dobre unha letra que non existe no alfabeto galego. A polémica que vou agora a denunciar sen pelos na lingua é de máis fondo calado. O caso é que esta sexta entrega evidencia que o autor lle ten máis estima a Eléktrika que ao resto da fauna gansteril de Millí. Si, si, como o escoitades. ¿Non é para rachar as vestiduras? Vexámolo con probas. En primeiro lugar, ¿por que lle dedica unha rotulación propia a Eléktrika? Porque, en efecto, a señorita Eléktrika ten un rótulo propio, o que a pon ao mesmo nivel que H ¿Por que non lle puxo rótulo propio a Cho-Tsi? ¿Ou ao axente Branco? ¿Ou a Enrique Huxtable? ¿Ou ao anano? É como se á Elektrika esta houbese que darlle de comer a parte. Ademais, ¿por que non comparte ela páxina co resto? ¿Non estamos á súa altura, ouh? ¿Non temos categoría de abondo para andarmos na mesma viñeta? Por se non abondase, non ten só unha páxina, non; ten dúas páxinas, e para ela soa. Manda carallo. Aínda hai clases, e a tal Mónica Yañez, que é a que interpreta a Eléktrika segundo os créditos, debe ter un trifásico de aquí a Ponferrada co Pedro Panduriño. A saber o que lle faría para ter semellante influencia sobre el. Pensade mal e acertaredes. E non me chamedes machista, que ben sei o que me digo. Teño datos, que para iso son o editor e o xefe da mafia chinesa. Eu aturando ao anano e poñendo o meu pelexo en perigo na loita contra as outras mafias, e a señoritinga facendo rotas de sendeirismo pola montaña. Non me estrañaría que a cousa dexenerase e a seguinte entrega fose unha fantástica fin de semana da tal Eléktrika nunha estación de esquí. Pero isto non quedará así. Non señor. Xa contactei co Sindicato da Banda Deseñada, e estamos estudiando a posibilidade de poñerlle unha querela criminal ao Pedro por abandono e desprezo deliberados da súa proxenie. Agardemos que tan proceloso asunto teña un desenlace feliz e que o autor lle dea un trato parello a todos os personaxes, sen discriminacións de ningún tipo: nin pola raza, nin polas crenzas, nin polo rango e, si, debo dicilo: NIN POLO SEXO. Creo que lograrei poñer de acordo a todas as mafias de Millí nesta xusta reivindicación.

Créditos: Eléktrika (Mónica Yáñez).

Continuará. A próxima entrega será o vindeiro venres, 30 de maio.