O blog de Xosi

Veño de rematar The haw lantern, do poeta irlandés Seamus Heaney, non sen atoparme con importantes achados entre estes versos publicados en 1987. Se cadra, o poema que máis me impresionou foi The mud vision (A visión da lama), no que o poeta muda, de súpeto, diametralmente o estilo literario que dominou en todo o libro. Se ata ese intre nos afixera a poemas baseados nunha ou nunhas poucas imaxes nítidas que rescata da realidade para transmutalas a través da alquimia poética; agora, adopta un rexistro visionario, máis próximo a un surrealismo frenético que ao elegante comedimento ao que nos tiña afeitos, cunha dioiva de instantáneas. Engaioloume, especialmente, a primeira estrofa coa que arrinca o poema, que quere ser unha descrición da Irlanda moderna e globalizada dos anos oitenta na que vive o autor. Desgarro, desenrraizamento, fonda amargura travestida de ironía.

“Estatuas con corazóns descubertos e coroas de púas

estaban aínda nos nichos, as lebres liscaban baixo

os bandullos adurmiñados dos reactores, os nosos escritores

de menús e punks con pulverizadores comparábanse

cos mellores. Os enlaces por vía satélite esparexían

por riba nosa as bendicións dos papas, os heliportos

mantiñan un círculo de encanto para os ídolos que estaban

de xira e as vítimas en padiolas. Camiñabamos somnámbulos

pola divisoria entre o pánico e as fórmulas, faciamos

probas fotográficas aos nosos primeiros modelos nativos

e ás últimas máscaras, enxergándoos de lonxe, avanzados

e lixeiros coma un home nun trampolín que non cesa

de facer prequecemento porque non sabe tirarse de cabeza”.

Heaney, cunhas poucas pinceladas ben dadas, traza un bosquexo demoledor e desolado da súa Irlanda. No ano 2003, eu escribía algo semellante referido a Galiza. Pídovos desculpas por poñer os meus versos parellos aos de Heaney, mais se non acadan nin de lonxe igual calidade, creo que si naceron de intencións xemelgas.

 

Galiza, Caliza, Ciza

 

“Pero decídeme, pés que camiñades sen rumbo,

¿sabedes a que abismo chegastes?”

(Bagdad, saúdote, de Alí Ahmad Saíd Adonís)

 

Un hórreo de ladrillo,

un parque eólico

na cima dun castro,

vómitos de zurro

envelenando un prado,

ollos expectantes

agardan a milagre

da choiva aceda,

unha pista anónima

para que pazan as frisonas,

un topónimo náufrago

nun indicador da Deputación,

unha cabuxa con chip informático,

un tractor sen música nos eixes,

a sesta á sombra dun eucalipto,

un coche para que o fillo se mate

ou estudios que lle herbiciden as raíces,

unha xiringa e botellas rotas

na sombra dun souto,

un encoro para iluminar miserias

en ríos de troitas sementadas,

unha boina sobre o televisor

invocando de Gayoso

a calma momentánea

dun infarto de soidade,

unha paga e unha pulseira do 061

a cambio da familia,

70.000 pesos por un nicho

subvencionado pola COPTOPV,

micrófonos e altofalantes

nunha igrexa baleira,

unha lingua tronzada pola gorxa,

unha parcelaria mal feita

na alma dun pobo,

unha vaca tola enterrada en cal viva,

un camiño cego

cuberto de maleza.

Non son versos dos que me sinta orgulloso, mais, a pesares da súa imperfección, de que lles sentase tan mal o paso do tempo, sinto neles o mesmo latexo de rabia impotente que Heaney debeu sentir hai un cuarto de século ao escribir The mud vision. Remato tamén cuns versos de Heaney. En The disappearing island (A illa que desaparece), nun exercicio da máxima concisión, o poeta esboza a historia do seu pobo en seis versos:

Cando criamos poder establecernos para sempre

entre os seus outeiros azuis e aquelas costas sen area

onde pasabamos as nosas noites de desespero rezando e velando,

 

cando recolleramos a madeira flotante, construiramos un fogar

e colgaramos nel o noso caldeiro coma un firmamento,

a illa crebou baixo os nosos pés como unha onda.

Cito estes versos porque quería finalizar o presente artigo con verbas de esperanza. O poema remata así:

A terra que termaba de nós semellaba resistir

só cando a abrazabamos in extremis (...)

Se cadra esa é a única forma de salvar os restos do naufraxio que aínda aboian da nosa cultura. Abrazalos, amalos, levalos por bandeira con orgullo, sementar se aínda quedan forzas e absterse de volver a vista atrás quen aínda conserve escrúpulos na súa alma.

 

 

Estes días, que ando a voltas co inglés, deume por traducir algún poema de The haw lantern, do irlandés Seamus Heaney, por ver se o dito italiano aquel de “Traduttore traditore” (tradutor traidor) tiña algo de certo. E si que o ten. Máis en poesía, un xénero onde tratar de trasladar os ritmos, rimas e polisemias do texto orixinal a outra lingua é imposible. A primeira sorpresa leveina ao tratar de traducir o título do poema co que se bautiza o libro, que na versión española de Dídac Pujol Morillo vén, con moi bo criterio, como La linterna del espino. En inglés, espiño vén sendo hawthorne, mentres que o seu froito, o abruño, é haw. Dado que a metáfora á que nos referimos é The haw lantern, a tradución literal debería ser O abruño lanterna ou A lanterna de abruño (en castelán sería La majuela linterna) ou algo así. Xa que a imaxinación poética decidiu converter ese abruño nunha lámpada, o tradutor tomouse a licencia de substituír ao elemento sostido polo sostén, dándonos esa lanterna do espiño.

Audacia ou temeridade, co paupérrimo nivel de inglés que teño e a axuda dun bo diccionario, fixen a miña propia versión do poema, dunha gran intensidade lírica e visual. Mirade.

A lanterna do espiño 

 

O invernal abruño está ardendo fóra de tempada 

silvestre no arbusto, unha luz pequena para a xente pequena,

non quere deles outra cousa que manteñan

a mecha da dignidade moribunda

para non ter que cegalos coa iluminación.

 

Mais a veces, cando o teu alento se empluma na xeada

toma a forma vagabunda de Dióxenes

coa súa lanterna, buscando un home xusto;

de maneira que acabas por escudriñar desde detrás do abruño

sostido por unha poliña á altura dos ollos,

e ti acovárdaste diante do vencello entre o miolo e a carabuña,

a súa punzada de sangue que quererías que te puxera a proba e te absolvera,

a súa madureza pinchada que te escruta, para despois seguir buscando.

 

Hai dobres significados que se perden na tradución. Por exemplo, en its blood-prick (a súa punzada de sangue), no penúltimo verso, a palabra prick pode significar tanto “punzada” como “pinchar”, ou “remorsos”, ambos significados válidos no contexto en que se expoñen. Fóra disto, o poema é magnifico. É doado imaxinar a súa xénese: Seamus Heaney de paseo pola campiña irlandesa, en pleno inverno, no medio da desolación causada polo frío: herba xeada, árbores na súa máis esquemática nudez, o alento callado (emplumado: your breath plumes; de novo un dobre significado de plumes:vale para penachos e fíos, e tamén para a acción dunha ave cando amaña as súas plumas co peteiro) de xeo en cada expiración... De súpeto, algo peta con forza na percepción do home, un color vermello intensísimo no medio do branco e negro invernal. Son os abruños dun espiño que sobreviviron á esfolla outoniza. Ese impacto visual antóllaselle como luz mesma, cegadora, coma se os abruños dese espiño fosen lámpadas, lanternas sostidas polas poliñas exhaustas do arbusto. A asociación coa cultura clásica, da que Heaney usa e abusa neste libro, é inmediata: a lanterna de Dióxenes. Este filósofo grego que pasou á historia pola súa excentricidade –vivía nun tinallón entregado a uns votos de absoluta pobreza- vagou un día por Atenas cunha lámpada na man por ver se era quen de atopar a un home xusto. Así, o espiño de Heaney transmuta en Dióxenes e sométenos á luz xulgadora dos seus abruños, empezando polo propio poeta. Mais non parará (o poema remata con then moves on) ao non dar atopado ese home xusto co que culminar a súa busca...

Un contundente exemplo da poética de Heaney, que alimenta os seus versos case sempre dunha nítida imaxe ou escena tomadas da realidade na que vive, para despois sometelas á alquimia poética. Así, esa imaxe ou esa escena transfórmanse nun potente artefacto que estoupará en fondísimas significacións ao ser sometido á descodificación lectora, sempre coas raíces totalmente chantadas no mundo do que tomou o alento.

Disque unha imaxe vale máis ca mil palabras. Eu engadiría que un recendo vale máis ca mil imaxes. A min pásame sempre co engaiolante olor da bosta ou os efluvios dalgunha das poucas cortes que aínda se estran con toxo no país; ambos recendos devólvenme directamente aos veráns que aquel neno que eu era, fillo de emigrantes en Barcelona, pasaba nunha parroquia de Palas de Rei chamada Vilareda. Ou cando vas pola rúa e cruzas cunha muller que se parapetou tralo mesmo perfume que impregnaba a pel da rapaza que te roubou o corazón na adolescencia. Pásame tamén co aroma salobre da auga mareira, a area quente na planta dos pés, e un sol cenital abrindo en abano a inmensidade azul do océano a filtrarse en raxeiras mentres a miña percepción se extasia mergullada entre peixes e medusas; necesariamente, retorno á praia da Barceloneta, ao Mediterráneo, da miña infancia.

Se cadra, o caso máis celebérrimo que temos na historia da literatura en cuestión de recendos evocadores do pasado é o da madalena mollada en te cuxo aroma e sabor convocaron en Marcel Proust tal enxurrada de lembranzas que o home botou case vinte anos en escribir e publicar as entregas que integran a monumental En busca do tempo perdido; lémbrame ao personaxe borgiano, Funes el memorioso, que era quen de lembrar absolutamente todo o que lle acontecía na vida, de tal maneira que botou a segunda metade da súa existencia lembrando o que lle pasara na primeira. Un pouco seguindo un camiño semellante ao de Proust, o poeta Antonio Gamoneda vén de publicar Un armario lleno de sombra, unha autobiografía dos seus primeiros e difíciles anos de vida, xusto ata que cumpre os catorce. A xénese do libro acontece cando o escritor abre o armario da nai morta e os olores nel contidos desatan unha reacción en cadea na súa memoria.

A quen eu quería chegar, nembargante, é a Charles Baudelaire. Na aínda recente segunda edición da Feira do Libro do Camiño de Santiago, celebrada en Melide a pasada fin de semana -do 1 ao 2 de agosto-, adquirín no caseto de Parrado As flores do mal, traducidas ao galego por Gonzalo Navaza nun deses tours de force da translación no que se tenta emular ritmos, metros e rimas para gardar a máxima fidelidade ao orixinal sen traizoar o sentido. De tolos. A Darío Xohán Cabana, que fixo o mesmo con A divina comedia de Dante (mentres exercía de policía municipal en Corcubión), ou co Cancioneiro, de Petrarca, escoiteille definir nunha conferencia, parafraseando a Ferrín, o labor tradutor así concibido como a “construción de catedrais paralelas”.

Hai un poema en As flores do mal que antecedeu ao famosísimo exemplo proustiano da madalena en máis de medio século e que, aínda que infinitamente máis breve, para min é dunha intensidade e beleza que esbouran á luz da biografía baudeleriana. Fillo dunha nai puritana e fillastro dun xeneral do exército francés, Charles Baudelaire resultou ser a antítese do que seus proxenitores pretendían del. Pouco máis ca un adolescente, viviu con fervor a bohemia parisiense da metade do século XIX, frecuentando prostitutas, nadando en alcol e haxix e, aínda que obtivo o título de bachiller, sendo expulsado do Collège Louis-le-Grand onde estudiaba. Daquela época de desenfreo habíalle quedar a pegada da sífilis.

Ás penas con vinte anos, seu padrasto decide envialo ao estranxeiro para ver se así deixaba a licenciosa vida que estaba a levar. Serán dezaoito meses de travesía polos mares do sur cunha delongada estadía en Calcuta. Sen querer, o xeneral Jacques Aupick agasallaría ao seu fillastro co maior tesouro que gardou en vida: o seu paraíso perdido. Nun soneto perfecto, Baudelaire lembra ese espazo e ese tempo no duodécimo poema de As flores do mal, que leva por título A vida anterior:

“E así foi que vivín entre delicias calmas

rodeado de azul, de ondas, de esplendores

e de escravos espidos, impregnados de olores,

a refrescarme a fronte abaneando palmas,

sen máis preocupación que afondar na ferida

do doído segredo que me roubaba a vida”.

O regreso a aquel París gris e decimonónico, frío, de pedra e feluxe, debeu ser un choque brutal para o poeta. Boa parte da súa obra capital, As flores do mal, pivota sobre un sentimento que el chamou Spleen e que se asemella á náusea de Sartre ou á anguria vital de Heidegger. Nada que ver coa calideza e luminosidade absolutas, co sentimento de liberdade, que experimentou nos mares do sur. Mais no medio de toda esa sordidez habería atopar un nexo, un elo, que o levaría de regreso, sempre que el quixera, ao paraíso perdido: Jeanne Duval, unha prostituta mulata de orixe haitiana coa que mantería unha longa e tormentosa relación. No vixésimo segundo poema de As flores do mal, titulado Perfume exótico, xa menta o tema:

“Cando pecho os meus ollos no cálido solpor

e respiro o perfume do teu peito ardoroso,

vexo abrise ante min un litoral gozoso

baixo soles monótonos de brillo cegador.

(...)

Seguindo o teu olor cara ás rexións máis belas

vexo un porto repleto de mastros e de velas (...)”

Será o seguinte poema, o vixésimo terceiro, o que nos revele a orixe dese recendo evocador. Titúlase A cabeleira e comeza así:

“Oh vélaro ondulante que cae sobre a coleira!

Oh bucles, oh perfume indolente e oufano!

Éxtase! Nesta noite encho a alcoba baleira

coas lembranzas que dormen na túa cabeleira

axitándoa no aire como se axita un pano.

 

A África ardorosa e o delicado Oriente,

mundos case defuntos, de exóticos costumes,

oculta a túa entraña, oh bosque recendente!

Como outras almas nadan na música envolvente,

meu amor, a alma miña navega os teus perfumes".

E seguen vinte e cinco versos máis que afondan nesa ponte de cabelo que o poeta cruza todas as noites que pode -tantas como os cartos que lle administran dan pagado- cara aos mares do sur. Todo grazas a un recendo.

Veño de ler un poema de Antonio Gamoneda que me marabillou. Trátase dun poema de amor nos tempos escuros e difíciles da dictadura franquista que atopei no seo do libro Blues Castellano, obra escrita entre 1961 e 1966, pero non publicada ata 1982 por motivos de censura. O poema titúlase Libertad en la cama, e di así:

Todos los días salgo de la cama

y digo adiós a mi compañera.

Vean: cuando me pongo

los pantalones

me quito

la

libertad.

 

Cuando llega la noche, otra vez

vuelvo a la cama y duermo.

 

A veces sueño que me llevan con las manos atadas,

pero entonces me despierto y siento la oscuridad,

y, con el mismo valor, el cuerpo de mi mujer y el mío.

A lectura que eu fago destes versos é a do amor como espazo de liberdade, de resistencia contra unha realidade social atroz. A súa forza reside en que durmir xunto á muller amada esíxelle ao poeta o mesmo valor que enfrontarse á represión, como se esa aperta nocturna para ceibarse abrazados no sono fose un acto subversivo, un cóctel molotov nos fociños do réxime. Sen saírmos do mesmo poemario, Gamoneda redunda nesa visión do amor en versos como:

Mi manera de amar es sencilla:

te aprieto a mí

como si hubiera un poco de justicia en mi corazón

y yo te la pudiese dar con el cuerpo.

A calor dunha aperta como reducto de resistencia, de xustiza e liberdade, fronte ao mundo. Sempre nos quedará París.

Este non é un blog de moitos visitantes. Temos poucos, pero bos. Se cadra, non chegamos á ducia entre os seareiros habituais. Tanto dá. Vén a conto esta evidencia porque quería dedicar a presente entrada a dous lectores impertérritos das miñas disquisicións. Un deles é o H. Anda por terras de Chavela Vargas, como ben testemuña o localizador xeográfico de visitas desta páxina, con México na segunda posición do podio. O outro é o maior dos irmáns Álvarez e vive máis preto de aquí, na capital herculina. Foi este último, precisamente, quen me suxeriu a posibilidade de publicar na rede algunha creación literaria, que é o que me dispoño a facer agora. Por que falei, xa que logo, destes dous fulanos sen vir a conto? Porque elixín uns versos, intitulados Alborada para Breixo, que pensei lles poderían gustar. Máis que nada porque ambos se meteron antonte coma quen di, do mesmo xeito ca min, na azarosa aventura de ser pais. De Xosé Henrique, o primeiro; de Xulio e Aldán, o segundo. Para eles van, que nós, aos nosos anos, temos o ego con menos líbido ca unha pedra.

 

Alborada para Breixo

             I

 

Sinto a túa chamada

na hora primeira da alba

e acudo para terte no colo

para poder darte apertas de pexego no colo

e ver esa primeira mirada

que lle botas ao día,

esa primeira mirada

da mañá

que lle botas á vida.

É tal a transparencia

na que transloce esa mirada

que xa nin o día importa.

Só este intre,

só a clara conciencia,

só a miña mirada na túa

cada vez que sinto a túa chamada.

 

             II

 

Ma é o primeiro son

que articulan os beizos do noso fillo

ao espertar,

como se a palabra tivese

poder

para convocar aquilo que máis amamos.

 

Levaba uns días metido en lecturas poéticas e, todo hai que dicilo, un pouco anoxado. Caeran nas miñas mans obras como Os poemas de como se rompe todo, de Daniel Salgado; ou Derrotas con raíces, de Modesto Fraga, ambos publicados na colección de poesía Leliadoura, de Sotelo Blanco, con moi boas referencias, pero que deixaron en min o pouso da decepción. Do primeiro, quedei con algún ca outro poema bo, polos que paga a pena a lectura do libro, pero non din conciliado cun extremo subxectivismo no meirande dos poemas escritos que me impediu xa non unha mínima comprensión, senón a complicidade ou afinidade que se agarda de calquera texto. Do segundo, invocando o terceiro dereito do lector (Daniel Pennac dixit), abandonei a lectura antes de rematar co primeiro terzo da obra.

Por iso, foi unha agradable –quedaríalle mellor o epíteto brutal- sorpresa a lectura de Decrúa (Edicións Espiral Maior), co que o poeta Estevo Creus se fixera coa terceira edición do Premio de Poesía Fiz Vergara Vilariño, no ano 2002. Decrúa é un deses poemarios construídos dende a rabiosa lucidez da insania, da loucura, no que achas a frialdade da coherencia mesturada co sangue esgazado das feridas. Dividido en catro partes, Decrúa comeza coa descrición dun rachón vital que esgaza todo o ser do poeta, dacabalo entre dous mundos, en principio inconciliábeis, sen vivir plenamente en ningún deles. Un deses espazos, oceánico, mareiro, salvaxe, inaprensible, ás penas o intuímos grazas á presenza constante de elementos del xurdidos a invadir o outro espazo en cuestión, terrestre, medible, domesticado, de terra coidada e dominada. A infinidade dun mar presentido, ao que só o poeta ten acceso e que, por iso mesmo, o condena ao illamento, á rareza; e ese xardín invasor da alma que esixe ordenar, normalizar, estandarizar, matar ao outro.

Ese conflito porá ao poeta ao borde do abismo, levarao a un auténtico descensus ad inferos tecido cun tupido mantelo de símbolos que se plasmará nunha renuncia suicida a un deses espazos e que eclosionará nunha inesquecible terceira parte que terá que ser, por forza, un auténtico lóstrego de luz reveladora para quen pasase un mínimo traballo de descodificación nas anteriores páxinas. Un demoledor e inmisericorde autorretrato, pero tamén demoledora e inmisericorde descrición do ser humano sometido ás “leis do capital”. O final, a cuarta parte, resúmese nunha soa, resolutiva e esperanzadora, palabra cuxa significación xa foi insinuada en anteriores versos e que intitula a obra: Decrúa.

Non quero abondar máis nestes poemas de Creus por medo a rebentarchos. Mais se non os liches, creo que constitúen unha boa ocasión para que o teu acervo se faga cunha lectura iconoclasta, lúcida e brutal, desas que se revelan como unha auténtica viaxe iniciática na que o lector, aínda que sexa por un pouquiño, non poderá seguir sendo o mesmo ao remate.

Probablemente, o nome de Kelley Lynch non vos soará de nada, mais si o do artista de quen foi manager: Leonard Cohen. Cohen. Teño sentido tanto coas súas cancións... Poucos artistas hai que me teñan feito vibrar tanto como Leonard Cohen. En canto a Kelley Lynch, hoxe en paradoiro descoñecido, fíxose un pouquiño famosa despois de estafarlle a Cohen todos os aforros que tiña para retirarse comodamente no que el denominou o terceiro acto da súa vida.

A cousa foi como segue. Cohen, entre 1994 e 1999, mantívose enclaustrado nun mosteiro zen de California, onde levou unha vida monacal baixo a tutela do mestre xaponés Kyozan Joshu Sasaki Roshi. Ata aí todo ben. A sorpresa levouna cando abandonou os hábitos para volver á vida segrar. Debía telo todo moi ben planificado, pois deixara cinco millóns de dólares no banco para ter unha xubilación cómoda. Os aforros de toda unha vida. Mais cando fixo números, descubriu que na conta corrente só lle quedaban 150.000 dólares. Kelley levara o resto. É unha historia moi zen, como se a vida se confabulase coas arelas espirituais de Cohen para despoxalo de todo aquilo, nomeadamente o material, que nos afasta do noso ser máis profundo.

Mais o home non debía de estar moito polo labor de renunciar ás riquezas que lle ofrecía a vida porque, agora mesmo, con 74 anos ás costas, botouse á rúa nunha grande xira que o traerá mesmo a Vigo, o 13 de agosto, supoño que para recuperar, en parte, as rendas que lle permitan ter o retiro dourado co que soñaba. Mesmo puidemos ver un concerto desta xira retransmitido pola 2 de Televisión Española, o cal da fe da forte promoción que lle están dando ao cantante canadense. Como devoto admirador de Leonard Cohen que eu son, non me queda outra que amosarlle o meu máis sincero agradecemento a Kelley Lynch; grazas a ela, Cohen fará parada e posta nun lugar tan arredado e descoñecido para os canadenses como a cidade de Vigo e, grazas a ela tamén, eu podereino ver en vivo e en directo por primeira, e probablemente única, vez na miña vida.

“...y no halle cosa en que poner los ojos...”

Quevedo

 ¡Terra de proseguir e non dar nada,

despaciosa Galicia que nos levas

acochados en ti! ¡Lento veleno

que pon nos ollos unha cousa verde!

¡Língoa que me enche a boca enteiramente

e coma un río interno me asolaga!

Quero dicir teu nome e digo a penas

xente de terra, homes lentamente

un por un devecendo e sendo nada.

¡Galicia coma un río que se estiña,

terra de esmorecer, patria do vento!

Quero dicir teu nome e digo dorna

baleira, mergullada dorna negra,

grande arado sen bois, feira sen xente,

noite que vén, enorme noite fría…

 

Quixera alzar meu canto coma un puño

e pór na miña voz teu nome ergueito

pero non hai ninguén para escoitarme.

Como xa teño comentado neste blog, para min o cambio de estación non corresponde tanto cunha data, ou cos solsticios e equinoccios, coma cun estado de ánimo. As nevaradas destes días pasados, a primeira xeada caída xustiño esta noite, son indicadores para min de que o inverno xa chegou. O inicio do segundo borrador da novela na que estou investindo as miñas madrugadas reincide no mesmo.

A casa airéase menos. A calefacción está acesa máis horas para manter a calor. Cando abres a porta para saír á rúa, o contraste é tal que semella que te botas ao interior dun frigorífico. Ao regresar a casa, ao entrar e sentir a mornura gardada entre paredes, comprendes o significado da palabra fogar.

Hoxe, cando o sol estaba a espreguizarse polo horizonte e nós a encher o depósito cun bo almorzo, cachei esta imaxe. Unha arañeira conxelada. Metáfora da fotografía. Metafotografía. A cristalización dun estímulo visual para deleite permanente da vista. Un impacto de retina transformado en significante de si mesmo. Redundancia da beleza que se expresa tal cal é. Unha arañeira de cristal. Inverno.

Estou a ler A filla do espantallo, da sueca Maria Gripe. A pesares de ser un libro destinado a adolescentes a partir de doce anos, e a pesares de ter un estilo moi sinxelo grazas a parágrafos breves e oracións moi curtas, non todo é tan inxel como aparenta. O certo é que Maria Gripe ten un xeito de narrar preciosista, de ourive, o que a converte nunha escritora extraordinaria. De cotío, atopas frases con tal fondura significativa que che obrigan a parar, a saborear cada palabra, a gorentar a súa mestura no sabor final da frase. Moitas veces, esa maneira de escribir racha co prosaico, profana as estremas que afastan á narrativa da poesía máis pura.

Ao comezo do capítulo 13 deste libro, a protagonista, Loella, sinte a chegada da primavera, do tempo cálido. Vede de que maneira maxistral o relata Gripe:

“Un día brillou unha nova luz sobre a cidade. O sol iluminou os tellados ata a hora de cear. Loella lembrábao perfectamente porque lles deron pasteis de nata para sobremesa e durante un intre o sol se detivo sobre os pasteis facendo que a nata semellase dourada. Xa non había necesidade de acender a luz para vestirse pola mañá”.

Que maneira prodixiosa de achar a beleza no cotián, nunha raiola pousada sobre un pastel de nata. Lendo a María Gripe, lembrei uns versos do poeta dezao Celso Fernández Sanmartín, publicados en 1995. Din así:

facía unha calor de moita chispa para ser de noite

por iso abriron a ventá da cociña

destaparon unha lata de mexilós e coméronos todos sen pan

picándoos cun pauciño

nisto que se foi a luz e na mesma salsa de escabeche dos mexilós reflexouse a lúa

Aínda que, de seguro, pretendían expresar unha realidade máis espiritual, máis mística, uns versos budistas recompilados por Toko Eicho no Zenrin Kushu, no século XV,  poden abondar nun sentimento semellante:

O meu tellado e a miña casa arderon;

xa nada me oculta a lúa que brilla.

Mais nada, meus. Despídome como adoitaba a despedirse Ramón Trecet no seu programa radiofónico Diálogos 3: “Buscade a beleza. É o único que paga a pena neste noxento mundo”. Ata a vindeira.