O blog de Xosi

Luthea Salom vén de renovar completamente a súa páxina web. Fíxoo coincidindo co remate da súa xira por Europa que, como ben sabemos, tivo o seu broche final no concerto que a artista hispano canadense deu no Cantón de San Roque, en Melide (Festival das Artes e das Letras, 5 de xullo de 2008). Gustoume moito esa nova imaxe que ofrece na rede; encantoume, sobre todo, a composición fotográfica coa que nos recibe: completamente espida, fresca e natural, nunha habitación case tan en coiros coma ela, coas paredes encaladas, unha cadeira, unha mesa, e unha ventá que inunda de luz a estancia. Semella unha descrición gráfica da música e das letras coas que Luthea Salom ispe as súas entrañas diante nosa, e a min lémbrame a fotografía de contraportada que viña no álbum Songs from a room, de Leonard Cohen, cunha habitación de características semellantes, mais coa fiestra pechada e unha moza xogando cunha máquina de escribir. Sempre me fascinou a imaxe porque, se cadra, ese habitáculo minimalista contiña tres dos ingredientes máis necesarios para cociñar a receita da felicidade: unha muller, unha cama e unha máquina de escribir. O punto de sal que lle dá a luz á estancia de Luthea poderíase explicar pola influencia do Mediterráneo na súa vida, aínda que, en honra á verdade, a fotografía do tamén canadense Cohen foi tomada no interior da súa casa cando vivía na illa de Hydra, en Grecia. Poida que as contras estivesen pechadas porque daquela xa tiña o aquel de ermitán que o levaría, décadas despois, a recluírse nun mosteiro zen; mais, quitándolle mística ao tema, o máis seguro é que quixese evitar un molesto contraluz...

A descarga metaleira de Whitesnake na Coruña (Coliseum, 30 de xullo de 2008) foi para min unha auténtica revelación. Hai vinte anos, tería sobrevivido con dificultade á brutal turrada dunha banda deste calibre; hoxe, máis coma nostálxico que coma fan, non só sobrevivín, senón que puiden escoitalos co sentido crítico que lle dá a un a distancia. Debo aclarar que o concerto respondeu con creces ás expectativas da grea hevirula asistente. Fervenzas de decibelios, virtuosismo nas guitarras, unha máquina demoledora na batería e, a pesares dos seus 55 anos, a portentosa voz do que fora entre 1973 e 1976 vocalista de Deep Purple e despois fundador de Whitesnake: David Coverdale. Se algo se lle pode achacar á banda do cantante británico foi a brevidade, pois no pouco máis de hora e media que durou o recital ficaron demasiados clásicos polo camiño e soubo a pouco despois de desembolsar 42 euros pola entrada na venda anticipada (a máis cara na historia do Coliseo coruñés).

Aínda que a xira correspondía á presentación do último disco, Good to be bad, a banda non tocou nin a metade dos temas deste. Apostou, con moi bo criterio, por rescatar varios clásicos –Fool for your loving, Ain’t gonna cry no more, Ain’t no love in the heart of the city-  e tirar da manta do mítico 1987 –con pezas como Still of the night e Is this love-  ese álbum para o recordo que marcou un antes e un despois no estilo de Whitesnake e que os reciclou máis que dignamente para entraren coa cabeza alta no terceiro milenio. Neste 2008 que cadra trixésimo aniversario da fundación de grupo, Coverdale deixou o mellor agasallo para o bis final: unha potentísima versión do Burn, o tema de máis éxito na súa etapa con Deep Purple grazas a un celebérrimo riff que, a pesares de ser máis moderno, non deu chegado á popularidade do Smoke on the water.

Quitando a voz, boa parte do peso do concerto levouna o musculado guitarrista Doug Aldrich, Lord of Les Paul segundo Coverdale, que metrallou con furia e cun estilo moi semellante, nos sons e nas formas, ao Slash de Guns N’ Roses. Trala súa estela, o toque comedido de Reb Beach, máis ortodoxo dende o punto de vista do heavy, con moito tapping pero sen a potencia nin a presenza do seu compañeiro de armas. Aínda que o batería non o fixo mal, e mesmo lle deixaron marcarse un solo con malabarismos incluídos, Chris Frazier tíñao fodido se quería superar o currículo dun grupo polo que pasaron asasinos das baquetas como Ian Paice (Deep Purple e executor de The mule) ou o defunto Cozy Powell (un mercenario que ten combatido nas ringleiras de Jeff Beck, Rainbow, Black Sabbath, Brian May, e mesmo feito menage a trois con Emerson e Lake cando Palmer pasou deles). O baixo e os teclados case pasaron desapercibidos.

En resume, eu diría que todo perfecto. Mais no transcurso do concerto tiven unha estraña sensación, un sentir que me facía ver o escenario a demasiada distancia, artificialidade nas estudiadas poses e xestos dos músicos, carautas que no caso de Coverdale viñan salferidas cunhas pingas de histrionismo, de calculada falsidade. A imaxe final da posta en escena do grupo antollóuseme coma un deses fastosos escenarios de cartón pedra cos que se enchían os horizontes dos grandilocuentes filmes bíblicos de Cecille B. DeMille: cumprían a súa función, pero víase ás claras que eran de mentira. Xa o dixen. Percibir un concerto dos meus venerados Whitesnake dende esta óptica supuxo para min unha auténtica revelación. Todos os ídolos teñen o seu ocaso. Nesta ocasión, creo que Whitestake fixo de maneira impecábel o que sempre se agardou deles e seguiron a brillar ben alto aínda que lonxe lles quede o cénit; caso raro, desta vez o sol púxose no corazón do idólatra.

O mes de xullo de 2008 en Melide podería ser lembrado por ter sido o período con máis actuacións musicais e máis diversidade de expresións artísticas que se viviu na historia do noso concello. Boa parte da culpa tívoa o primeiro Festival das Artes e das Letras, que achegou á nosa vila performances de danza, exhibicións de flamenco, mostras e obradoiros fotográficos e de pintura, e actuacións de pop e jazz. Completou a oferta a primeira Feira do Libro do Camiño de Santiago, que concentrou nunha fin de semana case tantas actuacións coma no resto do mes: jazz, blues, música de autor, mesas redondas con escritores, talleres de ilustración infantil, etcétera. Os seguidores e as seguidoras habituais deste blog xa tiveron noticia do que deron de si as actuacións de Marcos Teira Cuarteto e Luthea Salom. Agora vou lembrar, a xeito de breves notas, os recitais que máis me impresionaron, que son só unha parte da ampla oferta musical que nos brindaron estes dous eventos promovidos polo Concello e que sería desexábel que se reeditasen no futuro.

Por orde cronolóxica, empezarei con Acuña Jazz Band, unha formación de novísimos músicos –piano eléctrico, batería, saxo tenor e baixo- que fixeron gala dun repertorio sobrio e elegante ao redor do veterano guitarrista José Acuña, director da Aula de Jazz da Coruña, que deixou patente a súa mestría nas seis cordas e na dirección do conxunto. Así, o 19 de xullo puidemos escoitar coa Acuña un jazz de boa calidade e constatar a existencia dunha prometedora canteira de músicos que, de seguro, han enriquecer o panorama jazzístico galego nos vindeiros anos.

Xa como parte do programa da primeira Feira do Libro do Camiño de Santiago, o 26 de xullo tivemos o luxo de asistir a un directo de Sumrrá, un trío de piano, contrabaixo e batería que fan un jazz do mellorciño da Galiza, e atreveríame a dicir de Europa. Aínda que a estrela indiscutíbel foi o pianista Manuel Gutiérrez, seica o mellor do país xunto a Abe Rábade, a min fascinoume o xeito de tocar a batería de Luís Alberto Rodríguez. A este percusionista xa o puidemos escoitar con Marcos Teira o 4 de xullo, pero foi nesta formación de trío na que o home se expresou ás súas anchas. Houbo intres nos que o escoitaba enfeitizado, nos que me hipnotizaban os sons que era quen de arrincar dos parches dos tambores e dos pratos. Completaba a formación un solvente Xacobe Martínez nas catro cordas. En resume, unha marabilla que, se cadra, non gocei todo o que puidera debido ao meu analfabetismo musical. Un escoita cos oídos e co corazón, que non é pouco.  

Ao día seguinte, 27 de xullo, como broche á Feira do Libro, tivemos a actuación do cantautor Tino Baz na praza do Convento. O baixomiñoto xa estivera connosco o 27 de abril, na Foliada. Mais, daquela, ás penas o acompañamos unha vintena de persoas que, afortunadamente, multiplicáronse por dez a pasada fin de semana. Foi un concerto moi emotivo, coa praza ateigada, e con bágoas nos ollos dun Tino Baz emocionado. Iso foi o que me contaron pois, para a miña desgracia, non puiden asistir.

Si que estiven, nembargante, coa Carlos Childe Troupe pola noite, no Cantón de San Roque. Blues marchoso, con moito swing, dese que che obriga a mover os pés aínda que non queiras. Sobre toda a instrumentación –dúas guitarras, batería, baixo e saxo- a gorxa de Carlos Childe, voz negra baixo pelexo branco con moito descaro e o formigo no corpo.

Hai teloneiros que devoran ás estrelas do cartel, como acontecera naquel mítico concerto no que se deran a coñecer Los Suaves na Coruña e deixaran á altura do betume a The Ramones. Corría o ano 1981. A semana pasada -24 de xullo de 2008- acontecía o mesmo con Scott McKeon no Festival de Blues e Jazz de Pontevedra. O novísimo guitarrista británico, aos seus 21 anos, merendábase ao mítico, lítico, artrítico e case paralítico Johnny Winter, xunto a outros dous gamberros do blues se cadra máis descarados ca el. Para máis inri, por motivos de idade, supoño, Winter tocou en primeiro lugar e deixoulle o remate ao rapaz. E así lle foi. Unha boa escusa para sacar a colación aquela anécdota dun Eric Clapton tamén mozo, tamén británico, que se daba a coñecer como guitarrista bluesbreaker de John Mayall; daquela, nas rúas de Londres aparecían pintadas que rezaban Clapton is god (Clapton é Deus). Supoño que o fulano que rubricaba tales aseveracións debía ser un hippy ata as cellas de LSD ou marihuana e en pleno arrebato místico. A miña calvicie e ateísmo impedíronme enzoufar a pedra da Peregrina con graffitis semellantes en honra a McKeon, pero debín sentir algo parecido baixo a implacábel choiva da Ferrería.

Afillado artístico de Mark Knopfler, Scott Mckeon tamén apostou, como Winter, por unha formación de trío para presentar o seu único álbum ata a data: Can’t take no more, título tomado do soberbio tema que inaugura o disco e co que nos saúda ao entrar na súa páxina web. Os rapaces apareceron coma se o fixesen nun pub calquera, humildes, sen ninguén que probase os instrumentos por eles, sen mordomos que lles encerasen as táboas do escenario. A choiva fixo que moitos abandonasen a praza. Mais, dende os primeiros acordes, os que quedamos soubemos que non estabamos ante un miñaxoia. Cunha castigada Fender Stratocaster do 62, McKeon comezou a debullar ese son que o caracteriza, moi eléctrico, moi rockeiro, mais puro blues na liña inaugurada por Cream hai corenta anos. Dialogaba coa guitarra, interrogábaa, sacáballe timbres e sonoridades do máis singular sen renunciar a frases máis agresivas baseadas na velocidade e nas distorsións de gama dura. Os dous adolescentes que o acompañaban estiveron á altura das circunstancias. Tom Latham, ao baixo, tamén se distinguiu por sacarlle uns sons moi especiais ao seu instrumento; mentres que o batería, Phil Wilson, especializado na difícil técnica de fumar coma un carreteiro a pesares de ter ocupadas as mans coas baquetas, demostrou ser un auténtico front man, un sádico histrión que torturaba tambores e pratos con exquisita furia.

Ao remate, os tres quixeron compartir a molladura coa xente que termamos estoicamente ata o final. Os cedés que puxeron á venda, esgotáronse axiña; moitos case rifaban por poder mercalos. Scott e os seus asináronos pacientemente todos, pousaron para as cámaras, aturaron bromas e paupérrimas tentativas de English practises. Estrelas que aínda non acadaron o firmamento da fama. Gustáronme así, ao alcance da man, case que tímidos fóra do parapeto escénico, gozando dos seus seareiros coma se fosen tamén un espectáculo para eles, un concerto de cariño e admiración cun aforo para tres elixidos.

Este verán tiven a oportunidade de escoitar en directo a dúas lendas vivas do rock: Bob Dylan e Johnny Winter. Foron deses concertos que pagan a pena só por ver en persoa a tan egrexios músicos. Admirados centos de veces, escoitados moitas máis, forman parte do rexistro sonoro da miña vida e compartir algunhas cancións con eles convertíase case nunha obriga moral, nun acto de homenaxe póstuma a estes anciáns venerábeis e popes da música popular do pasado século.

O concerto de Bob (Instituto Feiral de Vigo, 27 de xuño de 2008) avivou unha estúpida polémica grazas á hipertrofia mediática dunhas desafortunadas declaracións de Henrique Tello, o primeiro tenente de alcalde na Coruña. Ocorréuselle ao Tello esgrimir como argumento para non contratar a Bob Dylan o suposto costume deste de tocar de costas ao público. De inmediato, medios de comunicación e fans racharon as vestiduras ostentosamente e aproveitaron para lanzar ás ondas o recorrido discurso de que os nacionalistas non vemos alén dos nosos fociños e non somos quen de escoitar ningún outro son que non veña da gaita. A esta caterva de críticos mentiráns e interesados, o meu máis absoluto desprezo. A Quique Tello, heille dar un terzo da razón; os outros dous terzos gárdoos para que non sexan utilizados como arma arreboladiza. O caso é que Mr Robert Zimmerman tocou de perfil con respecto ao resto dos seus músicos, de maneira que os que estabamos de fronte vímolo así; os que estaban á esquerda vírono de fronte; e os da dereita, de costas. Só cara ao final, o músico estadounidense virou lixeiramente a cabeza para mirar de esguello ao público; no remate, ao saudar, estivo por uns segundos fronte a fronte coa barafunda que o aclamaba. Entre o anecdotario, o feito de que non deixase tomar imaxes do concerto: os gardas de seguridade revisaban todos os bolsos na entrada e había un encargado facer contraluces cun foco a quen o tentase (que foron lexión, por certo. Xa se sabe que non hai mellor promoción ca unha prohibición).

A min, persoalmente, o que máis me decepcionou foi que Bob non collese a guitarra en todo o recital. Con 67 anos, sospeito que se amparou nos teclados para ter algo sólido no que apoiarse durante as dúas horas que durou o concerto. Se tivese que quedarme con algo, quedaría con esa voz ronca e curtida, cicatrizada unha e mil veces pola vida; e coa versión que tocou do Highway 61 revisited, fastosa e contundente grazas á portentosa banda de músicos que o acompañaba.

Precisamente, ese Highway 61 revisited había ser un dos puntos en común co concerto de Johnny Winter. O albino rescataría esta versión dos seus mastodónticos directos de antano para o concerto de Pontevedra (Festival de Jazz, praza da Ferrería, 24 de xullo de 2008) que, ademais, tamén se erixiría como un dos mellores temas do seu recital. Así e todo, a Winter pésanlle máis os anos que a Dylan. Sentado nunha cadeira durante todo o concerto, o mítico guitarrista de blues aparentaba oitenta ou noventa anos a pesares de ter 64. Non en van, o seu corpo é o resultado dunha vida ao borde do abismo na que frecuentou os nove círculos do inferno. Golsado pola morte, o home decidiu vagar pola terra ata a fin dos tempos para proclamar a palabra do blues.

Aínda que en Pontevedra mantivo a forza, con ese son contundente moi achegado ao hard rock que caracterizaba a súa música, as mans ían moito máis lentas polo mastro da guitarra que outrora, como se as xemas dos seus dedos fosen anciáns que paseasen obsesivamente, unha e outra vez, os mesmos itinerarios mallados durante toda unha vida, como se as mans lle tivesen memoria de seu e andasen pola súa conta. Porque ser era o único que movía Winter, as mans. O resto do corpo ficaba hierático, inmóbil, teso. E cos ollos pechados e o rostro inexpresivo dunha momia, xesto que só rachaba lixeiramente cando había que cantar. Nunha segunda parte do recital, facendo uso do slide, rememoraría as súas maneiras aceleradas e virtuosas de escorregar polos trastes.

Winter apostou todo o concerto por unha formación de trío, acompañado por Tony Beard á batería e Scott Spray ao baixo. E foi unha mágoa, porque tamén ía canda eles un guitarrista do máis solvente, Paul Nelson, ao que só lle permitiu tocar o primeiro tema –sen Winter- e o último. Precisamente, a presenza de Nelson convertía á banda nunha auténtica apisoadora sónica, brutal e contundente como a cotada dun touro, absoluta. Mais onde hai patrón ben se sabe que non manda mariñeiro.

Pagou a pena estarmos co Dylan e co Winter, va que si, mais se hai algo que me subiu a adrenalina ata o sétimo ceo foi a actuación do teloneiro de Johnny, o guitarrista británico Scott McKeon que, con só 21 anos, electrizou a un auditorio que lle foi fiel a pesares da intensa choiva. Soberbio, xenial, para quitar o pucho. Mais, como dicía Michael Ende na súa historia interminábel, ese évos outro conto que deberá ser contado noutra ocasión...

Sinceramente e falando mal: non me importa un carallo que Luthea Salom estea no i-phone de Lou Reed, que fose teloneira de Norah Jones, que compartise táboas con Emmylou Harris, ou que o seu último álbum fose producido por Malcom Burn do mesmo xeito ca outros artistas da talla de Bob Dylan ou Iggy Pop. E non me importa porque, despois de vela e escoitala no Cantón de San Roque de Melide (5 de xullo, Festival das Artes e das Letras), creo que Luthea Salom se basta por si mesma para engaiolar coas súas cancións a quen a escoite.

Luthea chegou a Melide acompañada tan só da súa guitarra acústica, sen as defensas que tería de xeito natural se interpretase as súas composicións parapetada tras unha batería, unha guitarra e baixo eléctricos e un teclado, que son os instrumentos principais que dan corpo ao seu último traballo discográfico Sunbeam surrounded by winter (Raiola arrodeada de inverno). E de non ser pola definición cristalina que as seis cordas lle daban ás cancións, mesmo lle sobraría a guitarra, pois teríalle bastado a soberbia voz a capella da que fixo gala para meterse ao público no peto. Axuda a este panexírico sen reservas terlle estudiado, previamente, a tradución das letras, sinceras e descarnadas, con metralla poética e groso calibre literario, que me fascinaron. Para quen non as entendese, a cantautora canadense papouse as distancias grazas ás experiencias vitais que compartiu connosco entre canción e canción.

En calquera caso, a actuación de Luthea Salom en Melide foi un bater de ás de anxo polo celestial e polo efémero, se cadra demasiado efémero. Que o concerto durase ás penas unha hora fíxonos ficar a moitos co mel nos beizos. Púidose deber, sospeito, ao frío que pasou a pobre, que propiciou unha das anécdotas da noite ao ter que sepultar as franxas vermellas e brancas da súa camiseta baixo un groso xersei de la, e fixo devir en referente real o título do disco que anda a presentar. Fica na memoria do meu corazón ter podido escoitar nun íntimo directo Accidents e Nobody’s ready. A miña cleptomanía verbal galopante fixo que non puidese resistir a tentación de levarme para a casa un anaco da primeira: “...alive to see this world inside / is all we got, / neither god nor love can make us be / at peace with it...”, ou o que é o mesmo, “...viva para ver que este mundo interior / é todo o que temos, / e que nin o amor nin a relixión poden facer que fagamos / as paces con el...”. Roubeino na tea dunha camiseta, xunto con dous bicos de Luthea que, aínda que non se vexan, ficaron rexistrados na caixa negra das miñas fazulas.

A pesares do frío, e afortunadamente sen auga, arrincou o Festival das Artes e das Letras de Melide, na noite do 4 de xullo, cun concerto do Marcos Teira Cuarteto, no que esta formación musical compostelá debullou o seu jazz fusionado con flamenco ao redor do guitarrista pobrense que dá nome ao grupo. Cunha sección rítmica eminentemente jazzística, con Alfonso Calvo no baixo eléctrico e contrabaixo, e Luís Alberto Rodríguez á batería; e a parte flamenca representada polo propio Teira; o cuarteto tivo a Pepe Sendón como unha especie de intersección de diagrama de Venn que desequilibraba o son a favor do jazz ou do flamenco segundo conviñese, cambiando do vibráfono ao caixón afroperuano para acadalo e indo, xa que logo, da sofisticación sónica do primeiro ao ritmo rancio e primitivo do segundo cando as composicións así o esixían.

Non hai dúbida de que o son viraba ao redor da guitarra de Marcos Teira, unha especie de neonato do Mediterráneo que se viu na Pobra do Caramiñal por erro, ou se cadra un barbanceiro que tivo a ben rescatar sen menoscabo os sons do sur para este extremo do noroeste atlántico. Teira cribou de virtuosismo o mastro e cada unha das seis cordas da súa guitarra, zumegando un marcado sabor a salitre, especialmente en certos arpexos que semellaban auga mariña lambendo as areas dunha praia ou efémera xerfa vestindo de encaixe a pedra dos cantís, quen sabe se os da Punta de Cabío, que así se chama o primeiro disco do grupo. Tamén houbo melodías tradicionais da terriña que lle liscaron entre os dedos no medio de tanto tango, rumba, fandango e siguiriya. Todo arroupado por Calvo, Rodríguez e Sendón, que non ficaron á zaga e encravaron as notas guitarreiras encol dun pedestal de luxo.

O concerto do cuarteto formou parte da xira que está a levalo por toda Galiza dende o 5 de xuño para presentar o seu segundo traballo, Alí, así chamado en homenaxe ao músico maliano Alí Farka Toure, que faleceu hai dous anos. Desta maneira, o Cantón de San Roque de Melide serviu de escenario para a música de fusión de Teira como o fixeron, recentemente, o Teatro Principal de Compostela ou o Teatro Jofre de Ferrol. Por certo, souben que Marcos Teira ten intención de volver a Melide antes de que remate o mes, mais será como espectador e non como músico. Farao o vindeiro domingo, 13 de xullo, para asistir á actuación de Agarimos del Sur, ás 21:30 horas na Praza do Convento, tamén no marco do Festival das Artes e das Letras. Aí estaremos.

Acaba de chegar ás miñas mans o programa do primeiro Festival das Artes e das Letras de Melide, e sigo sen saír do meu abraio. Para empezar, sigo sen poder crer que Luthea Salom, afillada artística de persoeiros como David Bowie ou Lou Reed, vaia estar este mesmo sábado, 5 de xullo, no Cantón de San Roque coa súa guitarra acústica e a súa deliciosa e suxestiva voz. Para que non a coñeza, Salom é unha cantante medio canadense medio barcelonesa que, nestes intres, está a desenvolver o seu traballo na cidade de Nova Iorque. Se cadra, desta mestizaxe vén a singularidade do seu son, cun estilo e calidade moi semellantes aos dunha Alanis Morissette, coa que ten colaborado, mais gañando as súas cancións en frescura grazas a unha instrumentación de menos peso eléctrico cá da súa paisana de Otawa; se cadra, aí é onde deberiamos achar o sopro mediterráneo que a distingue.

En canto ás letras, das que se poden descargar as traducións ao castelán na súa web, son intelixentes, plenas de independencia e vitalismo; nelas puiden advertir o afrontamento consciente desa loita que moitos libramos entre as arelas de sermos felices nun mundo tan contraditorio e inxusto coma este no que nos tocou vivir. Vaia como pedra de toque un anaco do texto dun dos temas máis potentes e logrados que, de seguro, tocará en Melide, Accidents: “Cantas feridas que lamber. / Cantos fracasos por comer. / Cantos accidentes, certamente! / Cantas mentiras, mentiras... / cando se está vivo. / Vivo para ver que primeiro haste enfrontar contigo mesmo / antes de saír aí fóra para salvar o mundo. / Vivo para aceptar as túas contradicións, / vivo para ver que isto é a vida. / Pero cantas guerras, / cantos correctos convertidos en incorrectos, / cantas mudanzas, / cantas razóns para estar morto. / Pero eu estou viva, / viva para ver que este mundo interior é todo o que temos, / e que nin o amor nin a relixión poden facer que fagamos as paces con el. / Viva para saber que nós somos o único camiño por percorrer”.

Luthea Salom recala en Melide grazas a que a pillamos no medio dunha xira pola Península da man da cadea FNAC para promover o seu novo álbum Sunbeam surrounder by winter. Así, Melide incluirase nunha tour xunto a cidades como Lisboa, Porto, Sevilla, Barcelona, Bilbao, Donostia ou Valencia. Tralo concerto na nosa vila, o único en Galiza, Luthea volvera cruzar o Atlántico para continuar por Estados Unidos, en cidades como Princenton (New Jersey), Burke (Virginia), ou en varias salas de Nova Iorque.

Sen desmerecer, haberá que citar tamén, no plano musical e jazzistico, a actuación o venres, 4 de xullo, do Marcos Teira Cuarteto; o sábado, 19 de xullo, a Acuña Jazz Band; e, unha semana despois, o 26 de xullo, o trío Sumrrá. A maiores destes egrexios expoñentes do jazz galaico, tamén mencionar, fóra desta programación, a visita dos Lamatumbá o 11 de xullo. Polo demais, o Festival das Artes e das Letras de Melide traerá canda si a realización da primeira Feira do Libro do Camiño de Santiago, a finais de mes. Certamente, desbordante, e iso que non falei das exposicións fotográficas e pictóricas, mostras de danza, etcétera.

Nun deses paseos ao chou pola rede, descubrín un vídeo musical da artista arxentina Liliana Felipe que me pareceu do máis retranqueiro, por non dicir unha vinganza con armas de muller –intelixencia, nomeadamente- contra a misoxinia latente que impregna toda a teoría psicanalítica de Sigmund Freud. En Las histéricas, do seu disco El hábito, Liliana dálle un bo repaso aos postulados do Sexismundo, tan susceptíbeis de ser rescatados pola posteridade para chanzas e mofas varias como as que lle fixo quen isto escribe a Pedro Panduriño na sétima entrega de H. Déixovos, sen máis, coa canción e coa súa letra, dotada dunha agudeza tan hilarante como demoledora, sarcástica a máis non poder, orgullosa... Para gozala.

Irrespirable polo xentío suorento congregado baixo a carpa nos Escolapios de Monforte; irrespirable pola mesta brétema de tabaco, haxix e marihuana; pero irrespirable, sobre todo, por que o rei da pachanga non deu un respiro ao auditorio, porque en cada tema, por tranquilo que fose, sempre había agachado un cambio de ritmo-lapa nos baixos do pentagrama que estouraba cando menos o agardabas, porque o público metamorfoseouse nun mar de fondo visceral dende o primeiro acorde que te atrapaba e te levaba canda si para non deixarte. E así durante case tres horas tralas cales ata os máis ousados caeron derreados. E cando todos marchabamos tralos xenerosos bises, cando a carpa xa ficaba medio baleira, de socato saen de novo e volven tocar, Radio Bemba e o Manu, sen que ninguén llelo pedise, como se eles mesmos se esixisen outro bis, e de novo a barafunda.

Como unha addenda ao Día das Letras Galegas que viña de fenecer coas badaladas da media noite, o concerto comezou co himno galego interpretado por un grupo de música tradicional de Monforte apadriñado por Chao pai, o Ramón, que na xornada anterior estivo de conferenciante polas terras de Lemos. Nese intre inaugural, Ramón Chao mantivo o puño esquerdo erguido para entoar os versos de Pondal sen agachar a súa emoción. Mentres se despedía o proxenitor dun público afervoado ao pairo nun mar de kalimotxo, o fillo e os seus Radio Bemba facían apoloxía do buen rollito tralas bambolinas abrazándose como se fixese anos que non se visen. Principiaba así a xira mundial de La Radiolina, último traballo discográfico de Manu Chao, máis eléctrico e potente cós anteriores e, para quen isto escribe, dunha altísima calidade técnica e emocional. Deses discos que polos temas tratados chega ao corazón, e polo bo nivel musical conquista axiña os oídos.

E comezou. Bandeira galega con estrela vermella guindada dende o público. Manu recóllea e átaa á cintura. Ficaría nas súas cadeiras a xeito de mandil durante todo o recital. Despois viría a Ikurriña, pousada con respecto ao pé da batería. Como a confianza dá noxo, o público empezou a guindarlle todo tipo de prendas e obxectos sen que ningún fose desprezado. Pouco despois, a xente cansouse de sementar roupa sobre o escenario, e comezou a botarse a si mesma. A coreografía foi sempre idéntica: os de seguridade que viñan, e Manu cun xesto que lles dicía que “tranquilos”. E a xente ficaba no escenario bailando, bicando e abrazando a Chao, facendo o que lle petaba, ata que marchaba por propia vontade. Iso foi unha constante, como a imparábel enxurrada de decibelios que nos arrastrou. Non sei se foi por ser este o primeiro concerto da xira, pero notábaselle ao grupo fresco, moi fresco, con ganas de dar caña e de tocar, de empatarse co auditorio. Tamén se lles notaba a gusto. O caso é que só fixeron un par de descansos tan breves que non deu tempo nin a tomarse unha cervexa para recuperar folgos. E iso que o guitarrista, Fahem Madjid, viña lesionado nun xeonllo e tivo que tocar a súa Gibson SG sentado.

Desta maneira, bañados en suor, debullaron boa parte do melloriño da discografía en solitario de Manu Chao, un chisco de rumba catalana –con nomeada homenaxe ao Gato Pérez- para collermos folgos, e algún dos temas máis emblemáticos de Mano Negra que ficaron para o final: Mala vida e Sidi h’ Bibi. Agás o interludio rumbeiro, o concerto foi moi eléctrico, con partes suaves en plan reggae ou ska ás que sucedían descargas con selo de auténtico punk sostido no ritmo avasalador que acadaban conxuntamente Philippe Teboul Garbancito (ex Mano Negra) nas percusións e David Bourguignon á batería. Amais da mensaxe reivindicativa que contiñan boa parte dos temas, Chao tivo unha lembranza especial para o Sahara. Preguntouse por que agora, a piques de celebrarse os xogos olímpicos en Pequín, todos os políticos lembran que o Tíbet está ocupado, tras padecer amnesia hai oito anos cando o COI escolleu a candidatura chinesa. A partir de aí, elucubrou coa posibilidade de que o máis alto evento deportivo se celebrase en Marrocos; ¿lembraríanse, entón, os políticos españois de que existe o Sahara? Foi a escusa para que Chao pedise o apoio para unha iniciativa da que eu non tiña noticia. Parece ser que se vai promover unha recollida de sinaturas a escala mundial para pedir que o Sáhara Occidental sexa a sede dos xogos olímpicos de 2016... Vaiche boa. Así e todo, que conten coa miña rúbrica.

Pouco máis, meus. Hei seguir escribindo sobre Manu Chao, pero ha ser outro día. Se tedes ocasión de poder escoitalo xunto a Radio Bemba en directo, non a desperdiciedes. Poucas veces vin uns músicos tan achegados ao seu público e as distancias tan abolidas entre o escenario e o auditorio como neste concerto de Monforte. E que elixise Galiza para arrincar os motores dunha xira mundial é algo que hai que terlle en conta.