O blog de Xosi

Luthea Salom vén de renovar completamente a súa páxina web. Fíxoo coincidindo co remate da súa xira por Europa que, como ben sabemos, tivo o seu broche final no concerto que a artista hispano canadense deu no Cantón de San Roque, en Melide (Festival das Artes e das Letras, 5 de xullo de 2008). Gustoume moito esa nova imaxe que ofrece na rede; encantoume, sobre todo, a composición fotográfica coa que nos recibe: completamente espida, fresca e natural, nunha habitación case tan en coiros coma ela, coas paredes encaladas, unha cadeira, unha mesa, e unha ventá que inunda de luz a estancia. Semella unha descrición gráfica da música e das letras coas que Luthea Salom ispe as súas entrañas diante nosa, e a min lémbrame a fotografía de contraportada que viña no álbum Songs from a room, de Leonard Cohen, cunha habitación de características semellantes, mais coa fiestra pechada e unha moza xogando cunha máquina de escribir. Sempre me fascinou a imaxe porque, se cadra, ese habitáculo minimalista contiña tres dos ingredientes máis necesarios para cociñar a receita da felicidade: unha muller, unha cama e unha máquina de escribir. O punto de sal que lle dá a luz á estancia de Luthea poderíase explicar pola influencia do Mediterráneo na súa vida, aínda que, en honra á verdade, a fotografía do tamén canadense Cohen foi tomada no interior da súa casa cando vivía na illa de Hydra, en Grecia. Poida que as contras estivesen pechadas porque daquela xa tiña o aquel de ermitán que o levaría, décadas despois, a recluírse nun mosteiro zen; mais, quitándolle mística ao tema, o máis seguro é que quixese evitar un molesto contraluz...

Con estas ás da liberdade quero render homenaxe a tres vidas senlleiras que tiveron en común o ter pilotado avións para combater, dun xeito ou doutro, ao fascismo que se estaba a estender coma un andazo por Europa no segundo terzo do século pasado. Daquela, a aviación aínda era algo heroico e moi pouco académico: a poesía e o sentido da beleza, a paixón e o risco, pesaban máis có cadro de mandos e cós instrumentos de navegación. Así, e durante tres entregas, desfilarán por este blog Elixio Rodríguez, Roald Dahl e Antoine de Saint-Exupery. A orde de aparición virá marcada pola fortuna que tivo cada un nese voar singular que, ao fin e ao cabo, é a vida de cadaquén.

Comezo, xa que logo, polo noso paisano, o Elixio Rodríguez, que no 2007, con 97 anos de idade, atopouse por fin cara a cara cunha vella coñecida: a morte; e atopouse con ela despois terlle feito burla en incontábeis ocasións, tantas que xa tiñan un algo de confianza o un co outro, coma dous veciños en desavinza que conviven e se aturan case que por costume. Veño de ler o seu libro, unha obra á que lle tiña ben ganas: Matádeo mañá (Edicións Xerais). A Elixio foi ao único que vin en carne e óso, a pouquiños metros, no palco da Quintana no 25 de xullo de 2003.

Estou convencido de que Elixio non xogaba á lotaría con demasiada frecuencia, pois se o fixese debería ter sido, por forza, millonario. A lotaría que lle tocou, nembargante, foi ben máis valiosa ca todo o ouro do mundo. Elixio Rodríguez debe ser unha das poucas persoas que, durante a Guerra Civil, estivo condenado a morte tanto polos insurxentes como polos republicanos; das poucas persoas que estivo a segundos de sentir o dardo mortal dunha bala asasina levándoselle a vida e que viviu para contalo. Laborioso galeguista de Bande (Ourense) na campaña a prol do Estatuto de Galiza, en canto o golpe de estado de Franco conquistou o noso país foi un dos primeiros en ser detidos pola Falanxe e en pasar longas noites de pedra nas celas do mosteiro de Celanova, devidas en cárcere e cuxa infamia había inmortalizar Celso Emilio. A Elixio fórono pasear unha noite ao monte Furriolo xunto a outros catro prisioneiros. Tivo a fortuna de que Pousa, un amigo seu do bando rebelde, acadara unha orde de liberdade coa escusa de que debían seguir interrogando ao prisioneiro para sacarlle valiosa información. Cando Pousa deu chegado coa orde ao Furriolo, catro cadáveres xacían na cuneta; só Elixio continuaba con vida, agardando a súa quenda. Pousa pronunciou a frase coa que se intitularía o libro máis de medio século despois: “A ese non o podedes matar hoxe. Matádeo mañá”.

Despois de moitas peripecias que o habían levar a recrutarse na Lexión para eludir o cativerio (os presos políticos alistados na Lexión eran utilizados como escudos humanos) e a ser oficial de aviación do exército franquista, Elixio Rodríguez acabou desertando tras liscar cun Breguet XIX co que aterrou en Xibraltar e de onde pasaría, tras eludir varias tentativas de asasinato en Marrocos por parte de sicarios falanxistas, á zona republicana en Valencia. Alí, tras certos malentendidos fatais, tamén sería condenado a morte acusado de espionaxe. De novo a sorte xogaría ao seu favor. Na tardiña do día antes do seu fusilamento tivo a fortuna de albiscar dende a xanela do calabozo a un antigo compañeiro de seminario que non vía dende a infancia e a quen avisou a berros da súa situación. O Coíño, que así se chamaba o compañeiro, moveu Roma con Santiago, e puxo ao corrente da situación ao mesmo Castelao, quen acadou un xuízo xusto para Elixio despois de espertar ao presidente da República, Indalecio Prieto, ás tres da madrugada (o fusilamento de Elixio estaba previsto para as seis).

Despois habían vir experiencias como os campos de concentración para refuxiados en Francia, a travesía cara ao desterro no Ipanema ou o exilio en México. Paga a pena demorarse en calquera delas coa lectura clara e chá que brinda Matádeo mañá, unha aposta máis que recomendábel.

Eu quedo coa imaxe do Elixio a bordo do Breguet XIX, abandonando unha posición doada e cómoda nas ringleiras do exército vencedor para ser fiel aos seus ideais. Nese voo, Elixio pasou por riba da Serra de Ronda co seu avión a máis de 4.000 metros de altitude para evitar esnafrarse contra o Mulhacén (non tiña mapas e a visibilidade era moi deficiente); levaba por roupa de abrigo tan só unha camisa e pilotaba un aparello de cabina descuberta. A visión do Mediterráneo e o Penedo de Xibraltar mentres parolaba coa súa coñecida a morte, desta vez en forma de conxelación inminente, expresa cunha potencia irresistíbel a aposta pola liberdade deste home que naceu con máis vidas que os gatos.

Hai uns días, atopei en Manual de lecturas rápidas para a supevivencia uns versos de Laura Giordani sobre os nenos mineiros que lle socavaron bágoas ao meu rostro de cotío pétreo. “Xenreira de verte fendendo nesa pulseada a morte coa pedra, roubándolle rigor ata facerte fochanca, chaga. As túas mans moen, demolen, esmiúzan os ósos do mundo. Non de trasnos o po que arrasa os teus pulmóns: soldadiños de chumbo viaxan polas túas veas desvelando bosques somnolentos. Neno pena, neno maza, en moegas vai o teu sangue ata a infancia dos volcáns, cara a reinos de fadas negras, minerais; alí onde o mundo agacha o fume das caídas e todos os cascallos do dano”. Son bos versos, teñen forza e coraxe panfletarias sen renunciar á alquimia verbal da boa poesía. Falan de algo que a arte de versificar, sobre todo nestes tempos no que a verba poética está a alambicarse cara a extremos tan insospeitados como inaccesíbeis para o meirande da humanidade, non adoita tocar: a dor humana.

Falan estes versos do que a xornalista Pilar García del Pozo denunciaba en 2005 nun artigo no que dicía: “Mergullados nas entrañas do inferno dende a súa máis tenra infancia, arrastran os seus pequenos corpos por estreitos túneles, escuros e perigosos. As súas mans convértense en improvisadas ferramentas coas que recollen pedras ou escarvan a terra durante longas xornadas. Colocan explosivos e carrexan pesadas cargas. Estímase que un millón de nenos traballan na minaría e nas canteiras en todo o mundo. O meirande non cumpriu os dez anos… Non teñen xoguetes, nin van ao colexio; traballan sen horarios nin dereitos. Só coñecen unha obriga: contribuír á subsistencia familiar coma se fosen adultos, privados de educación e en prexuízo do seu desenvolvemento psicolóxico, físico e emocional. En contacto con gases tóxicos, de cotío sofren canseira constante, problemas musculares e de lombo, roturas de extremidades e feridas graves debido ás caídas e ás cargas excesivas que teñen que transportar e que non son acordes co seu desenvolvemento corporal”.

O dos nenos, e nenas, que traballan na minaría non é un invento de agora. Aínda que é unha tradición case tan vella como a humanidade –cun dos seus exemplos meirandes no espolio do cerro rico de Potosí polas gadoupas do imperio español- foi a Inglaterra da revolución industrial, no século XIX, a que levaría esta práctica ata o paroxismo. Non en van, os corpos miúdos dos nenos e das nenas eran os que mellor se adaptaban á angostura das galerías das que unha sociedade adicta ao vapor extraía o carbón que precisaba para manter o seu ritmo febril de crecemento. O propio Benjamin Disraeli, primeiro ministro británico entre 1874 e 1880, describía o traballo dunha nena mineira “...espida ata a cintura, durante doce e ás veces dezasete horas diarias, tira axudándose de mans e pés dunha cadea de ferro que, suxeita a un cinto de coiro, arrastra entre as súas pernas enfundadas en pantalóns de lona, para transportar cubetas de carbón que saen dos camiños subterráneos, escuros, retortos e enlamados: circunstancias que semellan ter pasado inadvertidas para a Sociedade para a Abolición da Escravitude Negra”. Estas nenas adoitaban a comezar a súa carreira nas minas con pouco máis de cinco anos. Normalmente, os nenos e nenas que traballan na minaría, onte e hoxe, non chegan aos corenta: a silicose encárgase de aforrarlles os sufrimentos que padecerían de alcanzar idades máis avanzadas co corpo e os pulmóns desconxuntados por un traballo tan brutal e inhumano, mesmo para os adultos.

Non podo rematar este artigo sen ter unha lembranza para un neno de comezou a traballar aos doce anos na canteira de Padrón, na parroquia de Vilareda (Palas de Rei). Era unha canteira de pedra a ceo aberto da que hoxe só fica unha fochanca infestada de toxos e xestas. O capataz era asturiano e tiña dúas máximas: a primeira era que a maza debía caer do ceo coma se fose un raio para fender a pedra; a segunda, que se un non podía cunha rocha pedise sempre axuda a outro para non lesionarse. Era un bo capataz. Se non recordo mal, pagaban a tres pesetas a hora e traballábanse oito horas diarias. O xornal redondeábano e quen aguantaba o día completo levaba para a casa cinco pesos, que daquela (anos cincuenta) eran uns cartos. O neno do que falo era dos que termaban a xornada completa e gañaba ese diñeiro. Non lle fora mal na escola, mais, sendo como era o menor de seis irmáns, a continuación dos seus estudios consistiu en coidar das ovellas da casa, co que axudaba á familia pero non levaba un patacón aos petos. Así que para el a canteira foi unha bendición e ten esa experiencia entre as mellores da súa infancia. Chamábase Andrés e é meu pai.

Teño nas mans a versión española do libro Into the Wild (Edicións B, colección Zeta Bolsillo), de Jon Krakauer, no que se baseou a película homónima dirixida por Sean Penn. Ambos, libro e filme, estreáronse nestes lares como Cara a rotas salvaxes. Os dous devoreinos coa paixón que me merecen aquelas testemuñas que nos lembran que o extraordinario é posíbel nas nosas vidas, tan enfaixadas en clixés e comodidades. Into the Wild –utilizo o título orixinal para respectar ese Wild con maiúsculas, que na versión orixinal rescata o sentido que lle deron pioneiros da liberdade como Henry David Thoureau- narra a historia real de Christopher Johnson McCandless, fillo dunha familia acomodada de Washington que, no verán de 1990, tras graduarse na Universidade de Emory (Atlanta), doou a unha ONG os 24.000 dólares da beca que tiña para continuar os estudios, abandonou o seu coche, queimou os cartos que levaba nos petos, e botouse á estrada. Durante dous anos, percorrería de norte a sur e de leste a oeste os Estados Unidos baixo o pseudónimo de Alexander Supertramp; o final da súa odisea vagabunda remataría nas terras salvaxes de Alasca, onde sobreviviu nun autobús abandonado alimentándose do que cazaba ata que unha serie de descoidos fixeron que o seu periplo tivese un desenlace fatal.

Persoalmente, e aínda que o filme está moi ben e levou moi boas críticas –amais dun Oscar ao mellor actor secundario, para Hal Holbrook-, o que me fascinou de verdade foi o libro. Nel, Jon Krakauer, montañeiro e escritor, aventureiro e adepto a ese Wild con maiúsculas co que intitula a súa obra, fai unha indagación sen fendas na vida de Chris McCandless e de toda a xente e circunstancias que o arrodearon, seguindo paso a paso o seu itinerario e, o que é máis difícil, pescudando nos currunchos da súa alma para comprender ese pulo, esa chamada ineluctábel cara ao Salvaxe. Iso levarao a tallar, como fixera Alexandre co nó gordiano, o debate que suscitara a peripecia de McCandless, dacabalo entre os que o consideraron un idealista irresponsábel e sen experiencia para sobrevivir nos eidos inhóspitos de Alasca, e os que o trataron reverencialmente como unha referencia de liberdade e determinación. Krakauer irá alén desta dicotomía maniquea ao tocar fondo non só na historia persoal de Chris McCandless, senón ao retornar tamén ao seu propio pasado, cando a paixón da adolescencia o levou a el mesmo a proporse retos que lle puxeron preto de máis o recendo da morte. A calidade da crónica e a fondura co que trata o tema tras crebar o lazo superficial que todos coñecemos, fan que a lectura de Into the Wild sexa máis que recomendábel, sen que desmereza o filme, por suposto, que tamén está moi ben.

Que ambas obras me fascinasen tanto débese a que eu tamén tiven unha adolescencia con arrebatos semellantes. Into the Wild fixo que volvese resoar nos meus oídos a chamada do Salvaxe. Eu, como McCandless, tamén tiven durante moitos anos ao Walden de Thoureau como libro de cabeceira. Os meus retos non pasaban por sobrevivir en Alasca como o mozo norteamericano. En plena adolescencia e coa cabeza chea de fantasías, orientei a miña vida para ser correspondente de guerra. Funme a Euskadi a estudiar Ciencias da Información, coa intención de aprender árabe e especializarme en política internacional para poder traballar como xornalista en Oriente Medio onde, estaba certo, non me había faltar traballo. Pasou que en primeiro de carreira coñecín á que hoxe é a miña muller e mai do noso fillo (desculpas polos posesivos, procuro non tomalos á tremenda...) e os meus esquemas esfareláronse como a cinza dun chamizo apagado. A partir de entón, aquelas grandes distancias onde situaba as miñas arelas de liberación, pasaron a ser leguas de soidade e anguria; mesmo os quince quilómetros que afastaban Palas de Rei de Melide antollábanse un abismo ominoso. Para ese verán, fiel aínda a aquelas ideas que xa estaban en franco divorcio co que sentía o meu corazón, organicei unha viaxe en autostop que me debería levar aos Balcáns, daquela en estado de guerra, ou a Turquía, con tan só 5.000 pesetas no peto. Aínda lembro o baleiro e a tristura fondísimos que me aguilloaron na estación ferroviaria de Lugo pouco antes de partir. Aquela viaxe que ía ser o meu pasaporte cara a un destino soñado e degoirado mil veces parou na fronteira francesa –antes e despois de pasar por Barakaldo, Barcelona, Figueres, La Jonquera, o deserto dos Monegros, Aranda del Duero, Valladolid- onde decidín recuar e volver para abrazar a aquela muller coa que quería compartir a miña vida. De aí a querer abandonar a carreira para dedicarme á literatura, só houbo un paso. Se cadra non tiven a coraxe e afouteza de McCandless, mais se me desen a oportunidade de volver á fronteira de Francia para poder retomar aquela aventura creo que, de seguro, volvería coller o billete de volta cara a Melide. A peripecia vital de McCandless engaioloume, rememorou de xeito vívido unha parte de min que me aleda non ter esquecido e, se cadra, calquera día aproveito para facer unha escapadiña ao Courel. Non é Alasca, mais dá para sentir “o pouco que é un home” (Novoneyra dixit), e iso a min abóndame.

Nestes días de paixón futboleira desbordante quero facer deste blog un confesionario no que compartir convosco dúas faltas que, sen chegar a atormentarme, aí están aguilloando o meu sentido autocrítico para solaz do superego e cilicio de calquera satisfacción que houber ao respecto.

A primeira ten que ver coa miña condición de nacionalista galego convencido e de seareiro da selección española de fútbol. Tal contradicción ten a súa orixe nun trauma adolescente acontecido o 21 de decembro de 1983. Daquela aínda vivía en Barcelona, e para min Galiza pouco máis era que o concello de Palas de Rei e a parroquia de Vilareda, onde residía a familia dos meus pais e onde pasaba as vacacións do verán. Ese día, a selección española de fútbol acadaba o imposíbel. Obrigada a gañar por once goles de diferencia a Malta para poder clasificarse para a Eurocopa do ano seguinte, endosáballe un milagreiro 12 a 1 que aínda teño gravado na memoria, como gravado teño aquel campionato no que a equipa de Santillana, Gordillo, Arconada, Rincón, Señor e compañía deu chegado a unha final que perdeu inxustamente contra Francia. E dende aquela, oes, non podo evitalo. Só me pasa coa selección española de fútbol. Procuro non perderme ningún partido dela, sexan de Eurocopa ou de Mundial, vívoos cunha fe apaixonada e levántanme dun chimpo do sofá cada vez que o balón morde as mallas da portaría contraria. Imaxinade, xa que logo, como vivín estes días. Iso si, a única bandeira á que lle teño un aquel polo que significa para min é esa que encol da banda azul loce unha serea sostendo o escudo no que se pode ler “Denantes mortos que escravos”. A imaxe que vedes é unha variación cariñosa a partir do deseño de Castelao e feita ex profeso para animar á selección galega de fútbol na que a fouce e a estrela deviñeron en esférico e os escravos en goleados. I have a dream, meus, e é poder ver algún día á nosa selección xogar con esoutra rojigualda que hoxe fachendea dende a cima dun dos poucos cumios coroados no seu historial. E, de ser posíbel, sen monarcas no palco de autoridades...

O segundo pecado futboleiro ten a Breixo como protagonista e nace da miña desidia á hora de sacralizar calquera obxecto por moita estima que lle teña. Son practicante de meditación Zen dende hai uns quince anos. O zazen, que é como se coñece esta disciplina, consiste en algo tan inxel e imposíbel como sentarse e non pensar en nada, contemplando o teu corpo, a túa respiración e os pensamentos que liscan desa calma tan difícil de acadar. Para sentarte a meditar, só necesitas un zafu, que é un coxín especialmente deseñado para esta fin, e un zafutón, que é a base sobre a que asentas. Evidentemente, un zafu non é calquera cousa. Os mestres zen din que “o zafu é un obxecto altamente prezado e respectado no Zen. Non é un coxín vulgar, senón o asento de Buda”. Esa é a razón pola que se nos insiste en tratar ao noso zafu case con veneración. Mais iso, no meu caso, é imposíbel. Adoito meditar a primeira hora da mañá. Despois, coa mente limpa como unha patena, escribo ou leo. Unhas horas despois, Breixo acorda e comeza a miña xornada de amo de casa. O primeiro que fai Breixo ao ver o zafu é levar o índice á boca e soprar, que é a súa maneira de dicir “balón inchábel”. Acto seguido, líase a patadas co zafu e a berrar “¡Gol! ¡Gol!” coma un poseso. Entón eu comezo coa miña pantomima dun falso e histriónico alporizamento no que lle fago ver que o que está cosendo a couces non é un balón, senón un zafu, e quítollo dos pés. E así todos os días. Poderedes dicir que o único que teño que facer é non terlle o ditoso asento de Buda á vista cando o ergo. Mais, dese xeito, perderíame esa escena que tanto me fai rir e gozar. A pesares do que vos contei sobre o zafu, o Zen é unha disciplina moi pouca dada a sacralizar nada, e entre o seu anecdotario atopamos a simbólica historia dun monxe que un día, aterecido de frío na súa cela, botou ao braseiro unha estatua de Buda de madeira para facer un bo lume e entrar en calor. Cada patada de Breixo no meu zafu actualiza esa historia que nos di que, ao fin e ao cabo, o que importa é a práctica e o traballo persoal por riba de calquera símbolo ou tradición.

Xa que de fútbol e pecados vai a cousa, non podo rematar sen revivir para a posteridade a celebérrima cita do inefable José María Caneda para quitarlle ferro a estas confesións que non vos falaron doutra cousa que de "pataca minuta".

Unha convalecencia por enfermidade máis longa do que agardaba, a casa que se me vén enriba e unha nova vaga das hordas adventicias na miña horta, fixéronme tomar a decisión de darme unhas pequenas vacacións dunha semana no blog. O luns que vén, vémonos de novo. ¡Ah! Contade, no entanto, coa undécima entrega de H, coa que previsiblemente nos deleitará o afanoso Pedro Panduriño este venres. Portádevos ben e andade pola sombra...

Levo tres meses de blogueiro, e esta é a segunda vez que me vexo na obriga de escribir sobre fútbol. Se hai unhas semanas celebrabamos a suba do Cire a segunda autonómica, desta vez toca darlle os parabéns ao Cidade de Santiago polo seu ascenso a Segunda B, seica a categoría de bronce do fútbol hispano. Pensaredes que nin me vai nin me vén a min este evento, xa que o Cidade non ten o aquel de veciñanza que me tiña o Cire. Mais aquí xa entramos en temas de familia. E é que no Cidade de Santiago xoga o que foi o meu primeiro sobriño –antes de naceren o Cristovo, o Samuel e mailo Uxío- e o único, ata o de agora, que se prestou a vir comigo a apañar cogomelos no outono ou, como el dicía, a “cazar setas”. Estou a falar de Gonzalo, como non, daquel neno co que o servidor ten librado épicas pelexas na Codeseira (hai máis de dez anos, claro está, porque hoxe, con ese corpo escultural e helénico que ostenta, noquearíame dun sopro) e que chorou cando Djukic fallou o penalti contra o Valencia que deixaría ao Deportivo sen o título da Liga 92-93. Gonzalo xoga co número seis ás costas, no centro do campo, un pouco de director de orquestra, e os últimos días pasounos de repouso absoluto para recuperarse dunha rotura de fibra na coxa dereita. Afortunadamente, puido estar en corpo e alma nesta finalísima; creo que o merecía.

O encontro foi moi intenso, case de infarto e cunhas pingas de épica. Cun 2-1 en contra, resultado do partido de ida en Almansa, o Cidade endosoulle á equipa albaceteña un parcial de 4 a 0, polo que, ao comezo da segunda metade, a cousa semellaba sentenciada. Pero os levantinos reaccionaron e puxéronse nun 4-2. Con esa leria de que os goles fóra da casa valen o dobre, tivemos uns últimos vinte minutos nos que se o Almansa marcaba, gañaba. Vivir, vivín os goles. Celebrei os do Cidade e tremín cos do Almansa; pero debo confesar que me debín perder tres ou catro, pois boa parte do partido paseina coa cámara fotográfica diante dos fociños. Non en van, creo que tomei unhas trescentas imaxes. Na miña defensa, direi que este tipo de incontinencia é silenciosa e respectuosa co próximo; non así a da brigada das Cea, larapetas onde as haxa cando hai que turrar polo apelido da famiglia e cuxos ouveos apoiados por altofalantes aínda zoan nos meus oídos.

Quedo con esta imaxe final dun Gonzalo exultante, pleno, co triunfo esculpido nese puño en alto e o berro da victoria inmortalizado para anos vindeiros. ¿Conservará aínda aquel asubío de barro que lle regalei co que imitabamos o chío dos paxaros?

Agora que está a piques de rematar a primavera, quixen rescatar un par de imaxes desas que expresan o aserto tradicional de que esta época do ano o sangue altera. A primeira das imaxes, xa que logo, corresponde a unha parella de cus roxos (Phoenicuros ochuros) flirteando. Ela, a de cor pardo cincento, semella ser quen leva a voz cantante. El, o de cor negra, escoita. É de supor que nas inmediacións teñen un niño pois, en concreto, a femia foi unha visitante asidua do noso xardín durante todo o inverno. Tal e como acontece no mundo dos humanos, de seguro que foi ela quen soportou o meirande do peso do fogar –os amos e amas de casa sabemos ben que o fogar pesa-, mentres que ao señor non se lle vía unha pluma. Só os cachei facendo vida de parella coa chegada da primavera. Dun tempo a esta parte, o que é difícil é non velos xuntos.

Outra imaxe que me sorprendeu, e que tamén atribúo ao espírito primaveral, foi atopar La siesta, de Celedonio Perellón, na contraportada de El Correo Gallego. Pareceume unha pintura soberbia, pura beleza, na que o artista foi quen de expresar unha nudez absoluta, xa que á evidente do corpo úneselle a limpa conciencia de quen dorme, ceibe de calquera atranco psicolóxico ou cultural e emancipada das redes do raciocinio. Máis que pola obra en si, a sorpresa foi o seu soporte. Estou convencido de que a primavera tivo moito que ver nesta refolada liberadora dunha das nosas publicacións máis reaccionarias. Non en van, as datas da súa impresión e publicación coincidiron cos primeiros días de sol despois dese maio chuviñoso ata a teimosía. Se cadra, o conservadurismo habería que buscalo no pobre comentario respecto da obra de Perellón que fixo Xurxo Fernández na súa sección La rosa de los vientos. A xeito de atenuante, cómpre recoñecer que cinco liñas non dan para moito.

Non sei se vos pasa a vós, pero eu sinto como o meu corpo ferve cando veñen eses primeiros días de calor que anteceden ao verán. Teño unha lembranza indeleble dos maios no instituto de bacharelato de Melide, cando o clima mudaba, de socato, a estival. Non nos paraba o cu no asento dos pupitres. Normalmente, latabamos a clase o día enteiro, forneciámonos de bocatas, e baixabamos a pé ata o río Furelos, daquela aínda indemne do feísmo paiofoco co que a travestiron os políticos do PP. Naqueles tempos, a herba chegaba xusto ata a beira mesma e tiñas unha escada artesanal de madeira para volver a terra. Bañabámonos espidos, e espidos secabamos os nosos corpos mollados ao sol. Unha imaxe tan potente e luminosa, tan cargada de sensacións e de vida, como para poñer saudoso a alguén que, coma min, xa dexerga, ao lonxe, un estadio vital chamado vellez. Axudan á nostalxia que houbese politicastros que destruísen ese espazo tan caro á miña memoria e que o meu corpo xa non estea para soportar as xélidas augas do Alto Ulla que tan cálidas lle resultaban a aquel adolescente nu.

Canda neno, unha das miñas máximas aspiracións era chegar a ser, algún día, ladrón. Si, ladrón. Aquel rapaz emigrante na Barcelona dos oitenta que eu era, tiña por lecturas de cabeceira as andanzas de Arsène Lupin, o ladrón de luva branca imaxinado por Maurice Leblanc; e as páxinas de Raffles, o príncipe daqueles que viven de facer seu o alleo, ideado por Ernest William Hornung. Tamén quixen ser detective, como o Sherlock Holmes de Conan Doyle, e mesmo pirata. Pero a socialización, a escola, e outros procesos polos que unha persoa acaba vindo ao rego do que se agarda dela, fixeron que planificase a ganancia do meu pan por medios menos deostados como foron o xornalismo, o xadrez ou a cerámica.

Mais nas voltas que dá a vida, velaí que me volve a teima por pecar contra o sétimo mandamento. Recaín o 31 de maio n’Agolada, cando me fixen cos versos manuscritos que Xosé Vázquez Pintor lle dedicou aos Pendellos. E volvín reincidir o pasado 7 de xuño, na homenaxe que se lle rendeu ao escritor do Furelos, do Arnego e do mar de Cangas. Na miña defensa, alegarei que fun incitado por un grupo de blogueiros-seareiros agoladenses que viñeron arroupar a Pintor. Eles foron quen me pediron que me fixese co discurso laudatorio que a alcaldesa de Melide, Soqui Cea, lle dedicou ao homenaxeado ao bautizar co seu nome a biblioteca municipal. Basta que mo pedisen eles para que fose ese mesmo día ao baúl dos recordos, collese o meu antefaz, e me lanzase co saco ao lombo para facerme coas verbas escritas da rexedora melidense. Velaí as van:

"Prezadas amigas, prezados amigos.

En Melide naciches, Xosé. A Melide volves hoxe como fillo pródigo e sobranceiro. O teu nome nesta biblioteca forma parte dunha merecida homenaxe para termos na memoria a aquel que tanto traballou pola memoria; mais tamén para termos no corazón a aquel que puxo todo o corazón en facer de Galiza unha patria coa palabra, como patria da palabra é e será esta biblioteca, república independente de soños, depositaria do acervo da tribo. Porque a tribo sabe, e a tribo de Melide loa hoxe ao máis alto dos seus bardos".

Un traballo feito. Mais non quería rematar esta entrada sen falar un pouco da homenaxe do sábado. Disque en casa do ferreiro, coitelo de pao. Esa é a razón pola que este xornalista é tan preguiceiro, nos últimos tempos, á hora de facer crónicas dos acontecementos que lle pasan por diante dos fociños, e prefire saldalos cun par de imaxes e un feixe de vagas palabras. Nesta ocasión, o levar como compañeiro de batallas ao Breixo impediume tomar imaxes do evento ou cruzar sequera unhas palabras co amigo de Quián.

Mais quedei con esa pedra de dúas toneladas que puxeron nos xardíns da capela de San Roque, xunto ao cruceiro máis antigo de Galiza, e cos versos de Xosé Vázquez Pintor gravados para a posteridade a carón dun buxo plantado por el mesmo. Nese acto en concreto, o escritor repartiu entre os máis de cen asistentes unha tarxeta na que viñan escritos un par de poemas, debuxado un mapa esquemático das xeografías do seu corazón, e unha poliña verde, como non, de buxo. En aras de redimirme pola apropiación indebida feita nos Pendellos, fíxenme con tres tarxetiñas como a que vedes na imaxe coa intención de regalar dúas. Esas dúas serán para os dous primeiros blogueiros, ou para as dúas primeiras blogueiras que, tendo participado no encontro de Agolada do 31 de maio, me envíen unha mensaxe a xosimelide@terra.es identificándose e confiándome os seus datos postais. Mangui si, pero un ten o seu corazonciño...

De volta do Encontro de Blogueiros celebrado n’Agolada (Auga Levada como a do caño da fonte), sento diante do ordenador co convencemento de que as caras de quen escribe na rede non son tan importantes como as súas propias palabras ciscadas como botellas náufragas a un océano de silicio. Foi bo poder conversar brevemente con eles e con elas, poderlle debuxar rostro ás súas confidencias electrónicas, mais unha vez coñecidos, volvemos estar todos e todas diante do computador coa teima de comunicarnos a berros co altofalante do noso teclado. Así debe ser, e está ben que así sexa.

Como imaxino que ha sobrar quen faga crónica do dito e do feito, e de dicidores e facedores, en tan magna xornada na patria dos Pendellos, decidín ceibarlle as rédeas á miña subxectividade e destacar algún que outro detalle deses cos que un se queda sen ter que dar explicacións daqueles nos que a miña curtidade me impediu reparar.

En primeiro lugar, é obrigado ter unhas palabras para os nosos anfitrións agoladenses –que non agolenses- e, en especial, para Manuel Busto, alma mater de Aquam Latam. Amais de anfitrión, Busto oficiou como guía da grea internauta que alí nos demos cita, e levounos da man nunha viaxe pola accidentada peripecia vital dos Pendellos. A min, o Busto lembroume moito ao noso Xosé Manuel Broz, director do Museo da Terra de Melide dende hai trinta anos. Ambos teñen ese raro don consistente en comprender a linguaxe das pedras. Falan con elas cando ninguén os ve, confésanlles polo baixo os seus segredos e arelas, escóitanas, gábanas e deféndenas, cortéxanas como a unha amante e pactan con elas de por vida un “ata que a morte nos separe”. Bichos raros, ¿non si?, máis indispensábeis para a nosa cordura, para darlle dimensión a ese espazo ao que non chegan os nosos recordos, para encher de bytes o CD ROM da nosa conciencia colectiva.

Non se pode falar da xornada do sábado sen mencionar a presenza do escritor de Quián, Xosé Vázquez Pintor, a quen teremos en Melide o 7 de xuño para ser homenaxeado pola Asociación de Escritores en Lingua Galega. O affaire que mantén Busto coas pedras xa hai ben tempo que Pintor o ten coas palabras, co noso idioma. Para decatarse disto, tan só hai que lerlle calquera das súas creacións, sexa ensaio, poesía ou prosa. Unha traza definitoria do seu estilo é a fabulosa riqueza léxica que nos regala en cada páxina dos seus escritos ou de viva voz, porque Vázquez Pintor é unha desas rara avis que, amais de escribir como un verdadeiro mestre das letras, é quen de falar como escribe, e ese é un espectáculo que pouca xente nos pode regalar. É a súa maneira de facer País, mais dáme que tamén é o seu xeito de exercer a arqueoloxía, de desenterrar do esquezo os vocábulos que herdamos dos avós e que temos esquecidos e cubertos de arañeiras nun afastado curruncho do noso inconsciente. Tanto para Busto como para Pintor vai o titular deste post. Ambos son apóstolos da nosa memoria.

E, como non, tamén hei ter unhas palabras para o blogueiro máis novo do encontro, o Leo que, tutelado por “os seus” e con ás penas vinte mesiños, andaba a emborracharse a conciencia da realidade circundante: que se gaitas, que se bombos, que se coches antigos... Tal foi a borracheira que caeu rendido e se deu unha boa sesta mentres o resto dos mortais andabamos a enlearnos nas nosas intranscendencias. Foi a parte máis visíbel dun bo feixe de xente nova que tamén anda a tecer voces pola rede. Vendo o que dan de si as inquedanzas de rapazas como a zanfonista, miro de esguello cara á miña adolescencia e case sinto vergonza. A mocidade que vin n’Agolada fíxome volver caer na ilusión de que, a pesar de los pesares, segue a haber esperanza para a supervivencia deste pobo chamado Galiza.

E para rematar, os versos manuscritos sobre os Pendellos que leu para nós Xosé Vázquez Pintor. Pedinlle a tarxeta coa escusa de que a quería reproducir no blog. Pero era mentira. En realidade quería arrebatarlla para gardala no cofre dos tesouros. Aí está baixo sete chaves. Mais para que non haxa queixas nin reclamacións, velaí queda como recordo dunha xornada para non esquecer.