O blog de Xosi

Entre a ducia de lectores habituais de O Blog de Xosi está o meu homónimo Froxón, natural das terras de Palas, artesán de bebidas carbonatadas e lector promiscuo e inclemente onde os haxa. Onte fíxome un chamado telefónico para rifarme por non contestarlle a un correo electrónico seu que, polo que vin, debeu darlle o seu traballo. Tívenlle que explicar que abro a miña conta de correo só cando me acorda, que debe ser unha vez ao mes. Antano, a chegada do carteiro ou ver un anaco de papel asomando pola túa caixa de correos abondaba para saber que tiñas correspondencia; agora, cousa dos tempos modernos, tes que ir a Internet e, se non o fas con frecuencia, escaravellar entre moreas de lixo postal para tentar atopar algunha palabra amiga digna de ser contestada, como esta que nos ocupa.

O caso é que o Jose, así para os amigos, sen til e sen x, vendo que ando a voltas coa lingua de Scarlett Johansson (non pensedes mal, que vén sendo a mesma que a de Shakespeare se non falamos stricto senso) mandoume unha adiviña en inglés. É fermosa coma un poema bucólico e doada, de maneira que o gozo vén da súa lectura e non da súa resolución:

A tradución que nos facilita o Jose é a seguinte:

A adiviña serviunos, tamén, para lembrar ao malo máis malo de todos os malos na saga de Harry Potter: Lord Voldemort. A Rowling válese dun anagrama para derivar o nome orixinario do personaxe cara a aquel que deveu en ominoso tabú impronunciable no mundo máxico. O devandito anagrama, como calquera xogo de palabras, deu as súas dificultades aos tradutores da obra a outras linguas, que tiveron que facer encaixe de bolillos para trasladalo. Se nos atemos ao segundo volume da heptaloxía (Harry Potter and the Chamber of Secrets), onde aparece por primeira vez o anagrama, o nome orixinal do noso personaxe era Tom Marvolo Riddle; trocando a orde das letras, Rowling saca I am Lord Voldemort. Na edición española, deturpan a polisemia do apelido, creando un Tom Sorvolo Ryddle que nos deixa un Soy Lord Voldemort. Como en galego non temos a letra y, puidemos ser máis fieis ao orixinal; así, Eva Almazán, a traductora, optou por un Tom Morlov Riddle, que nos deixou un Milord Voldemort. A importancia de conservar Riddle coma no orixinal non é pequena, pois significa, como ben me aclarou o Jose, adiviña, misterio, enigma. Xa o ves meu, se os tradutores profesionais teñen problemas para traducir algo tan simple coma este anagrama, como non os imos ter nós, cuxos coñecementos de inglés do bacharelato van esmorecendo no tempo coas nosas neuronas cal caducas follas outonizas?

A ousadía do novo Goberno da Xunta tenme remexido profundamente as tripas en demasiadas ocasións: recortes millonarios en educación e sanidade para financiar con máis de 40 millóns de euros a Cidade da Cultura (onde están agora os ataques planificados e demoledores de La Voz de Galicia?), ou a agresión desapiadada contra o idioma galego executada por ese sicario chulesco, doente de xordeira crónica, que responde por Jesús Vázquez Abad. Pero unha nova que vin hoxe en A Nosa Terra deixoume abraiado. O paroxismo por xustificar a execución sumaria do idioma galego en aras dun trilingüísmo harmónico e estratosférico levou á TVG a emitir os Teletubbies, unha serie infantil deseñada para espectadores entre 0 e 4 anos, en versión orixinal (inglés) con subtítulos en galego. Sobra dicir que os nenos de catro anos ou menos non saben ler aínda. Para que comentar nada máis? Trilingüísmo demencial e psicópata cunha soa misión: asasinar a nosa lingua.  

Estamos salvados. A crise xa non vai ser o que era. Tiña que ser un goberno socialista quen asumise tan arriscada e revolucionaria decisión: á Casa do Rei conxeláronlle a asignación económica anual da que dispón grazas ao peto de nós, os contribuíntes. Desta maneira, Xoán Carlos e a súa familia terán que conformarse coas mesmas migallas do ano pasado: 8’9 millóns de euros, ás penas 1.500 millóns de pesetas. A cousa ten aínda máis mérito do que aparenta a simple vista, pois a conxelación do salario real veu a proposta dos propios monarcas. Pobriños. Cuán enorme sacrificio, vosa maxestade! Divina monarquía, por riba do ben e do mal, por riba de crises e bonanzas, máis alá das nosas mans e do noso entendemento.Coma aquel rei que se deu en chamar Sol, inalcanzable. Tan sublime que aínda me segue sen cadrar que este fato de sambesugas lacazanas siga empoleirado no cume dun sistema seica democrático.

Este non é un blog de moitos visitantes. Temos poucos, pero bos. Se cadra, non chegamos á ducia entre os seareiros habituais. Tanto dá. Vén a conto esta evidencia porque quería dedicar a presente entrada a dous lectores impertérritos das miñas disquisicións. Un deles é o H. Anda por terras de Chavela Vargas, como ben testemuña o localizador xeográfico de visitas desta páxina, con México na segunda posición do podio. O outro é o maior dos irmáns Álvarez e vive máis preto de aquí, na capital herculina. Foi este último, precisamente, quen me suxeriu a posibilidade de publicar na rede algunha creación literaria, que é o que me dispoño a facer agora. Por que falei, xa que logo, destes dous fulanos sen vir a conto? Porque elixín uns versos, intitulados Alborada para Breixo, que pensei lles poderían gustar. Máis que nada porque ambos se meteron antonte coma quen di, do mesmo xeito ca min, na azarosa aventura de ser pais. De Xosé Henrique, o primeiro; de Xulio e Aldán, o segundo. Para eles van, que nós, aos nosos anos, temos o ego con menos líbido ca unha pedra.

Alborada para Breixo

A semana pasada, segaron un prado que hai a carón da nosa casa. Nel veñen pacendo, de cotío, unha parella de cabalos e máis un poldro. Vese que as abondosas choivas do que vai de verán propiciaron que as súas queixadas non desen abasto. Así que o dono das bestas colleu de tractor e rozou o herbal. Non se fixeron agardar. Axiña o motor diesel deixou de bruar apareceron os estorniños (Sturnus vulgaris) a restrebar entre os canotos. Trouxeron á miña memoria o documental de Agnès Varda Les glaneurs et la glaneuse, que puidemos ver en castelán traducido como Los espigadores y la espigadora.

A que está considerada como a avoa da Nouvelle vague francesa, armada tan só cunha cámara de vídeo doméstica e unha inesgotable curiosidade, botouse á estrada, no intre de estarmos a entrar no terceiro milenio, para levantar acta do que ficaba da vella arte da restreba. Unha das acepcións de restrebar é a de aproveitar os restos da colleita que ficaron ciscados pola leira trala sega. Sen traizoar esta significación inicial, Varda lévanos da súa man no devandito filme para ver a vagabundos facer a súa particular restreba nos contedores de lixo dos supermercados e das prazas de abastos arrepañando aquilo que esta sociedade enferma de opulencia rexeita: alimentos perfectamente comestibles que se desbotaban e desbotan por toneladas por non ter o tamaño e a forma que esixen os clientes –froitas e hortalizas, nomeadamente- ou cuxa data de caducidade está vencida, non así a súa salubridade. Tamén, como non, habíaos que facían a restreba con todo tipo de obxectos e materiais tirados como desperdicios, unha sorte de recicladores da hipertrofia do noso consumismo. A propia autora, coa súa cámara en man, rematou por revelarse como unha apañadora de imaxes, sendo o documental o resultado final da súa singular e intelixente restreba. Imaxes para reflexionar pero, sobre todo, para ollar; olladas, xa que logo, que nos levan eses versos afiados como gadañas que Darío Xohán Cabana dedicou á Muller labrega e aos que puxeron música Mini e Mero baixo o alias de A Quenlla: “Ollade os longos traballos. / Ollade as longas tarefas. / Ollade os longos solpores / que agonían nas restrebas”.

Estes días atrás que tanto choveu atopeinos ciscados sobre o asfalto da pista de acceso ao noso garaxe. Así colocados, parecéronme unha fermosa metáfora da diversidade, da convivencia. Non semella tan difícil. Ese estar un a carón do outro, sen darse co cóbado nas costelas, se acaso algún ca outro roce, previsto ou imprevisto, xuntos e, por que non, tamén revoltos se así o queremos, coas cores tentando o arco da vella, cadaquén á súa ou a dúas mans, qué máis dá se desa liberdade do outro nace precisamente a nosa, se a nosa liberdade alimenta á dos demais, se a nosa singularidade é matriz de todo o diverso. Se eles, que son moluscos gasterópodos sen case neuronas poden, qué non poderemos facer nós. Non ergamos muros onde non os hai, e derribemos algún que outro pois, en máis dunha ocasión, cos cascallos da barbarie téñense ergueito catedrais.

Resulta chocante que un libro titulado Sobre cocina y gastronomía (Alianza Editorial) resulte indixesto, pero este do asturiano Ignacio Gracia Noriega éo, a pesares de que, de cando en vez, apareza fulgurante algunha opinión ou algunha gracia coa que un poida estar de acordo ou que incite a un benévolo sorriso. Recomendable é a lacerante diatriba coa que despacha á sidra asturiana e a todos os mitos e folclorismos a ela asociados, por citar un exemplo.

Este articulista e escritor fai gala dunha vasta cultura en canto a referencias na devandita obra, non así en canto a apertura de ideas, e amenta a xente tan diversa como Alan Watts, Marinetti, Georg Trakl ou Ernts Jünger, por rescatar só a algúns autores que, de primeiras, ninguén relacionaría coa literatura gastronómica. Non tería escrito sobre este libro nin sobre este autor no blog de non ser, precisamente, por unha cita de Josep Pla sobre o capitalismo que se inclúe no capítulo Gastronomía política.

Di Pla: “O capitalismo é irracional, caótico, incomprensible, desordenado, caprichoso, inxusto, doloroso, triste, absurdo..., exactamente como a natureza e a vida. A natureza, a vida humana, é igualmente caótica, irracional, desordenada, inxusta, sanguinaria, caprichosa, delirante, incomprensible, cruel, triste”.

Se cadra por iso trunfa entre os seres humanos un sistema económico e social tan inhumano, tan monstruoso como o capitalismo. Porque reflicte exactamente a nosa natureza. Porque é a consecución práctica e universal do axioma hobbiano de que o home é un lobo para o home, que se expresou nidiamente coas ideas de Adam Smith que deron corpo teórico á lei da selva que rexe dende o século XIX a sociedade moderna, isto é, a luva/lobo invisible que rexe o mercado, que é a escusa esgrimida polas grandes corporacións para esixir a desregularización e liberalización da economía, para eliminar ou minimizar calquera lei ou poder que poidan impedir ás multinacionais e aos lacaios campar ás súas anchas, facer e desfacer ao seu antollo –sóanvos o ERE ou o peche da factoría de Pascual en Outeiro de Rei ou o ficar de brazos cruzados mentres Francia asolaga Galiza con excedentes de leite e, de paso, arruína ás nosas explotacións?-, para poder engulir ao peixe pequeno baixo o visto e prace das institucións).

Pois si. Eu tamén creo, como Pla, que todas esas expresións do capitalismo salvaxe non son máis que expresións do peorciño que hai en nós. Afortunadamente, aínda hai xente que teima en loitar para que sexa o bo que tamén levamos dentro o que, algún día, nun horizonte utópico, determine as relacións económicas e sociais entre os seres humanos.

Non é que me caia ben o fulano que artellou ese enxendro da Galicia Bilingüe, o Andrés Freire, tamén fundador da mascarada que se deu a coñecer como “Tan gallego como el gallego” e mercenario da FAES comandada por José María Aznar (sempre me pareceu abondo casualidade que as sílabas desta sinistra organización coincidan coas de Falange Española...). Así o revelou onte o Xornal.

Pois non. Digo que eu tamén son de Galicia Bilingüe porque me convenceu Carlos Blanco nun vídeo que tivo a xentileza de colgar na súa web Vieiros. En efecto, eu tamén quero unha Galicia bilingüe, na que o 50% do ensino estea garantido en galego; na que a metade das películas do cinema, da programación das radios e das televisións, dos textos dos xornais que se difunden no noso país estean en galego; para que outro tanto aconteza nos xulgados, na universidade, na banca, nas librarías, nos quioscos, na política... Non vou abondar máis nunha cuestión da que xa teño falado longo neste blog. Simplemente, estarei este domingo en Compostela para manifestarme, para berrar eu tamén co devezo de que meu fillo poida vivir nunha Galiza máis orgullosa do que ten de seu, do único que hoxe, nesta aldea global, a distingue como sitio distinto: o galego.

A nós, como a moita xente, aínda nos quedan uns cantos anos para rematar de pagar a hipoteca. Edúcannos así dende o berce, para que nos hipotequemos; para que sintamos a arela de satisfacer necesidades creadas pola propia cultura, non nacidas das nosas conciencias, e ás que só podemos aspirar con axuda financeira. É un xeito de confiarlle á banca o rol protector e nutricio que tiñan nosos pais para connosco ata que decidimos independizarnos; iso si, a cambio de suculentos xuros e décadas de traballo.

Thoreau, cuxas ideas venerei ben anos, aconsellaba no seu Walden (Edicións Cátedra), a todo aquel que desexase construír unha vivenda, que fixese gala da súa sagacidade para non verse máis tarde “nun labirinto sen saída, nun museo, nunha prisión, cando non nun espléndido mausoleo”. El, que sagacidade tiña abondo, sentou os seus ósos a carón da lagoa que deu título ao devandito libro e ergueu a súa casa gastando en materiais menos de trinta dólares.

Lembrei a Thoreau observando á parella de cus roxos (Phoenicuros ochuros) que viven no noso xardín. Esta primavera decidiron aniñar no garaxe para criar á súa proxenie. E é que a convivencia en parella ten os seus efectos secundarios. Eles non tiveron que pedir hipotecas nin poñerse a canga da usura para turrarlle do palanquín aos banqueiros. Fixeron o seu niño con pauciños, ramallos e carriza, ben alicerzado sobre un lintel de metal e cemento, co espazo xusto para eles dous e tres ovos. Tan pequeno era o habitáculo que, cando naceu a prole, tiveron que deixar o fogar para que o ocupasen os poliños ata que as súas ás fosen quen de levalos polo mundo adiante. Como no mundo animal, amais de non haber hipotecas tampouco existe a síndrome de Peter Pan, foi cuestión de días que os paxariños emigrasen para buscar a vida. Agora que xa criaron, nin sequera a parella de cus roxos utiliza o niño para vivir. Aí quedou, baleiro.

E é que as maiores hipotecas non son aquelas que nos atan á banca, senón outras forxadas nun ferro máis inquebrantable se cabe, isto é, o daquelas posesións ás que nos sentimos tan aferrollados que pasan a formar parte da nosa propia identidade, de nós como persoas, do noso eu, que, en definitiva, nos fan –daquela maneira- seres humanos. Non se pode agardar outra cousa dunha sociedade de consumo, dunha sociedade na que prevalece o ter sobre o ser, dunha sociedade na que se nos permite mercar atractivos anacos de personalidade e status –coches, inmobles, roupas, perfumes- a cómodos prazos e sen ter que queimar demasiadas neuronas.

Mais velaí está esa parella de cus roxos que abandonaron o niño sen importarlles moito o “que dirán”. Vese que non pretenden que os seus conxéneres os xulguen polo seu pisiño sito no lintel da porta do garaxe de cas Xosi. Esa independencia sobre as posesións sábeme a Walden, sábeme a Thoreau.

Velaí as esperanzas empaquetadas tras sete meses de intenso traballo. Hai unhas semanas, rematei o cuarto borrador da novela que comecei a escribir a primeiros de setembro do ano pasado. No paquete que vedes na imaxe, hai varias copias. Supoño que me han cobrar en Correos un bo pastón cando o envíe. Destino: un concurso literario. Sempre dixen que isto dos concursos literarios é unha lotería cara. A participación adoita a ser moi restrinxida, tan só unhas cantas ducias de concursantes entre os cales estará o afortunado ou a afortunada. Entre copias, encadernacións e gastos de envío, a cousa non baixa dos 60 euros, aos que habería que engadir os desvelos e horas investidos en plasmar en letra un soño, e tamén os gastos de documentación (viaxes, libros, etcétera).

Unha lotería, se cadra, demasiado cara, pero inevitable. No meu caso, cando me lanzo a executar un proxecto literario, fágoo porque hai algo dentro de min que me impele a iso, unha forza incontestable que ten a forma dun proído insistente na conciencia, que che fustriga os pensamentos a todas horas ata que aceptas botarlle coraxe para comezar a escribir. Entón, dende o intre que redactas a primeira liña, ese proído desaparece e é substituído por unha tensión permanente, unha tensión que che obriga a seguir cara a adiante e que non desaparecerá ata que remates de corrixir a última palabra do último borrador. No meu caso foron sete meses, durmindo pouco máis de cinco horas cada noite por ter que erguerme ás sete da mañá para plantarme diante do procesador de textos a picar palabras, frases, parágrafos. E todo, se cadra, para que nin sequera che publiquen o que escribiches...

Cando rematas, o que sentes é alivio, un gran alivio, como se a vida e os seus pequenos detalles volvesen nacer para ti con enteira liberdade para ser gozados, como se volveses ser dono do teu tempo e tiveses capacidade de elección para facer con el o que ben queiras. Non é que antes non puidese facer o que quixera, dentro das miñas limitacións; mais a tensión da que vos falei estaba aí día tras día, como se a miña existencia fose un algo incompleto que cumpría rematar, coma se, levando unha vida perfecta, aparecese de súpeto un chantaxista a extorsionarte, a esixirche cada día un pequeno tributo.

As présas fixeron que saltase unha fase fundamental no pulido dunha obra literaria, isto é, a correspondente a deixar o orixinal en repouso un par de meses. Tras ese tempo, un pode volver ao escrito con certa distancia, coma se fose unha obra allea, esquecida. Dese xeito, decátaste de erros que non podes ver cando estás demasiado implicado co texto. Esa fase complétase co sometemento do escrito á lectura de persoas alleas, de tres ou catro lectores avezados e amigos que teñan a suficiente confianza contigo como para dicirche que o que escribiches é pouco máis ca unha merda espetada nun pao, ou para recoñecerche que os esforzos pagaron a pena, que a historia non está mal, pero que se pode mellorar aquí, aló ou acolá.

En calquera caso, foi un remate de etapa. Así, dun día para outro, atópome con Breixo na gardería e sen a tensión e esixencias de ter un proxecto literario entre mans. O primeiro que fixen foi ir mercar uns tenis para correr, para volver correr, para sentir o vento como a aperta dun familiar afastado e querido ao que facía anos que non vía. As zapatillas teñen amortecemento extra para corredores con exceso de peso. Vou ver se, de aquí en diante, dou sacado tempo para recuperar algo da pouca forma física que algún día tiven. O certo é que levo catro anos de militancia inactiva na vida sedentaria, un por lesionarme o xeonllo dereito (o culpábel foi San Caralampio e, en concreto, os Festicultores) e outros tres por ter que axeitar o meu paso ao de Breixiño.

Se cadra, o peor de todo, é que xa estou comezando a sentir o proído por novos proxectos literarios. E, cando caia de novo, outra vez a empezar...