O blog de Xosi

A semana pasada, segaron un prado que hai a carón da nosa casa. Nel veñen pacendo, de cotío, unha parella de cabalos e máis un poldro. Vese que as abondosas choivas do que vai de verán propiciaron que as súas queixadas non desen abasto. Así que o dono das bestas colleu de tractor e rozou o herbal. Non se fixeron agardar. Axiña o motor diesel deixou de bruar apareceron os estorniños (Sturnus vulgaris) a restrebar entre os canotos. Trouxeron á miña memoria o documental de Agnès Varda Les glaneurs et la glaneuse, que puidemos ver en castelán traducido como Los espigadores y la espigadora.

A que está considerada como a avoa da Nouvelle vague francesa, armada tan só cunha cámara de vídeo doméstica e unha inesgotable curiosidade, botouse á estrada, no intre de estarmos a entrar no terceiro milenio, para levantar acta do que ficaba da vella arte da restreba. Unha das acepcións de restrebar é a de aproveitar os restos da colleita que ficaron ciscados pola leira trala sega. Sen traizoar esta significación inicial, Varda lévanos da súa man no devandito filme para ver a vagabundos facer a súa particular restreba nos contedores de lixo dos supermercados e das prazas de abastos arrepañando aquilo que esta sociedade enferma de opulencia rexeita: alimentos perfectamente comestibles que se desbotaban e desbotan por toneladas por non ter o tamaño e a forma que esixen os clientes –froitas e hortalizas, nomeadamente- ou cuxa data de caducidade está vencida, non así a súa salubridade. Tamén, como non, habíaos que facían a restreba con todo tipo de obxectos e materiais tirados como desperdicios, unha sorte de recicladores da hipertrofia do noso consumismo. A propia autora, coa súa cámara en man, rematou por revelarse como unha apañadora de imaxes, sendo o documental o resultado final da súa singular e intelixente restreba. Imaxes para reflexionar pero, sobre todo, para ollar; olladas, xa que logo, que nos levan eses versos afiados como gadañas que Darío Xohán Cabana dedicou á Muller labrega e aos que puxeron música Mini e Mero baixo o alias de A Quenlla: “Ollade os longos traballos. / Ollade as longas tarefas. / Ollade os longos solpores / que agonían nas restrebas”.

o anterior post faleivos da que é unha das miñas obras literarias de cabeceira, A historia interminable, do finado Michael Ende. Para que un libro poida chegar ben aos teus adentros non só debe ser bo, tecnicamente falando, e contarche unha historia que faga vibrar a túa fascinación; a maiores, pídeselle que ti, como lector, te sintas identificado co personaxe principal dalgún xeito, de tal maneira que, ao final, o protagonista acabes sendo ti mesmo, e ti mesmo sexas quen vivas as vicisitudes e tribulacións dese heroe de ficción que se encarna en ti mesmo. Iso foi o que lle pasou a aquel rapaz de ¿12? anos, fillo de emigrantes galegos en Barcelona, que algún día fun. En certo sentido, canda neno tiña unha boa morea de complexos que arrastraba comigo na vida diaria: unha timidez mórbida que me facía un inútil para as relacións humanas, mediocre por non dicir malo en case todo, nefasto no deporte, ao que lle deberíamos engadir o aderezado dun sentimento de culpabilidade de quen foi educado no cristianismo e comeza a descubrir o que significan realmente todos e cada un dos dez mandamentos. ¿Como non ía sentirme identificado con ese neno ao que “lle daba medo o colexio, escenario dos seus fracasos diarios; lle daban medo os profesores, que lle rifaban amablemente ou descargaban sobre el as súas iras; medo os outros nenos que rían del e non perdían oportunidade de demostrarlle o torpe e feble que era”?

Caído nas miñas mans por casualidade, non puiden non sentirme identificado con Bastián Baltasar Bux, ese neno que, nas primeiras páxinas da obra de Ende, rouba un libro polo que se sente poderosamente atraído: A historia interminable, cuxa lectura compartirá con nós e que rematará por engulilo/engulirnos nunha espiral de marabilla como poucas ten creado a imaxinación humana.

Vén todo isto a conto porque, navegando polo YouTube en busca de rarezas, din cun vídeo no que Ende pon a parir versión cinematográfica que Wolfgang Petersen fixo en 1984 do seu libro. O certo é que, a pesar da veneración que sinto por A historia interminable, nunca se me deu por ver a película. En parte por asociala á abominable canción Never Ending Story, do non menos abominable Limalh (¿imaxinades a Peter Jackson encargándolle o tema principal de O señor dos aneis a CC Catch ou a Modern Talking?), en parte porque sabía que Michael Ende renegara publicamente do filme.

O caso é que, aproveitando as avantaxes do Emule, decidín facerme coa fita para comprobar por min mesmo se as críticas do escritor xermano estaban fundadas ou correspondían ás un deses literatos moi pagados de si mesmo aos que hai que darlles de comer aparte. E si. Ende tiña toda a razón do mundo. Mesmo penso que quedou curto á hora de reprobar a carnicería que fixeron coa súa creación.

O primeiro que sorprende é que o protagonista, o neno “pequeno e francamente gordo” do que fala Ende no libro, sexa interpretado por unha especie de sílfide guaperas chamado Barrett Oliver. Caracterizar a Atreyu teríalles sido máis doado, pois tratábase dun neno cazador que podía encaixar ben no canon de beleza infantil que, polo visto, obsesionaba aos produtores da película; mais debeulles parecer pouco atractiva a cor “verde olivácea” da súa pel e os adornos brancos pintados no rostro, pois mudáronos por un tenue, correcto e discotequeiro bronceado de maquillaxe. Vendo isto, xa non me sorprendeu que ao médico Caíron, un centauro na novela, o deixasen sen a súa parte cuadrúpeda. Pero, máis alá das inxustificables mudanzas estéticas, fiquei pasmado coa tortura á que someteron á historia en si. Supoño que o orzamento e unha duración decorosa obrigaron a facer mudanzas serias no guión, pero non conformes con iso, decidiron someter a unha das historias máis marabillosas da literatura a un esnaquizamento do máis gore ata deixala irrecoñecible. O certo é que non coñezo outro caso de adaptación cinematográfica dun libro no que se chegase a ser máis infiel que en’A A historia interminable. Ao final, entre a canción de Limalh, os nenos bonitos e a estética discotequeira que denuncia Michael Ende, quedou un pupurri pop que vendeu por millóns nos anos oitenta a costa de asasinar a un clásico.

Parece ser que a Warner está negociando a posibilidade de facer unha nova versión fílmica da obra de Michael Ende. Agardemos que os adiantos en informática e un público que agradece que os filmes sexan o máis fieis posible aos seus referentes literarios, acaden a película que esta novela merece e que todos os seus admiradores agardamos.

E como este artigo xa comeza a ser demasiado longo, e ameaza tamén con facerse interminable, déixovos cunha entrevista que lle fixeron ao propio Ende con respecto á película. Repítoo: o home peca de demasiado amable.

Aínda que o filme viviu o seu cénit de éxito hai case un ano, con motivo de facerse co Oscar á mellor canción no ano 2008 por Falling slowly, eu veño de velo agora. Así que, aínda que a cousa non veña coa actualidade que debera, si vén co padal gozoso de ter descuberto unha suculenta xoia para gozar con reincidencia e á mantenta.

Once, filme moi irlandés do non menos irlandés John Carney, narra a historia dun músico –interpretado por Glen Hansard, o líder de The Frames- que gaña a vida tocando polas rúas de Dublín e amañando aspiradoras no taller do pai. Todo mudará cando se cruce cunha emigrante checa que vende flores –a multiinstrumentista checa Markéta Irglová- e que, ademais, toca o piano. Cando, ao comezo da película, fique claro que ambos son os restos de cadanseu naufraxio sentimental, e que un posíbel romance entre ambos non teña demasiadas posibilidades, entón comezará a rodar unha fermosísima historia de dous seres unidos polo seu fondo e insubornable amor á música.

O filme ten intres moi emotivos e pide do espectador que, unha de dúas, ou comprenda inglés, ou –como no meu caso-, teña unha versión subtitulada, pois a mensaxe que transmiten os temas é fundamental para comprender a deriva sentimental dos personaxes. Quen se decida a ver Once, fará ben conseguindo The Swell Season, o disco de Glen Hansard e Markéta Irglová de onde xurdiron os principais temas da película –Falling Slowly, When your mind’s made up, por exemplo-, nas súas versións orixinais, moito máis elaboradas e cunha sección de corda que os fai exquisitos.

Entre os moitos detalles nos que un pode pararse nesta preciosidade fílmica, tívome o seu aquel a escena na que Glen e Markéta deciden gravar un disco de estudio. Para facelo, irán recrutar aos músicos tamén á rúa, e atoparanos a carón do monumento a Phil Lynott ergueito na dublinesa Harry Street, interpretando versións dos Thin Lizzy. Toda unha homenaxe á mítica banda de rock irlandesa. Outra cousiña na que me fixei, logo de dar unha volta pola rede, foi que a escangallada guitarra acústica coa que toca Glen Hansard na película é a súa guitarra de verdade, coa que vai polo mundo adiante dando concertos; lembroume ao seu paisano Rory Gallagher, que ao final da súa carreira seguía séndolle fiel a unha Fender Stratocaster que lle caía a cachos. Tamén lembrar, ao remate de Falling Slowly, cando saen da tenda de música onde a tocaron, a marabillosa escena dos dous marchando pola rúa, el coa guitarra ao lombo, e ela arrastrando a súa aspiradora avariada, mentres soan os últimos compases da canción.

Como mostra do que podedes atopar no filme, déixovos coa escena do estudio de gravación, na que debullan When your mind’s made up que, se ben non tivo o éxito do oscarizado Falling slowly, para min ten moita máis forza. Se vos cadra ver a película, xa me diredes.

Outro que voou nas ás da liberdade foi Roald Dahl, celebérrimo autor de obras destinadas ao público infantil como Charlie e a fábrica de chocolate, James e o pexego xigante ou Matilda, o meirande delas levadas con éxito ao cine e editadas en galego por Edicións do Cumio. As peripecias vitais de Dahl antes de ser escritor pódense ler en Voando só (Alfaguara), un delicioso libro enchoupado de principio a fin do desenfado e o humor ácido a que nos teñen afeitos os seus textos. De feito, as súas vivencias como aviador da RAF na fronte grega durante a Segunda Guerra Mundial darían para un relato do máis épico e grandilocuente, mais Dahl optou por quitarlle ferro ás súas experiencias e cóntachas coma un neno que confesa aventuras e trasnadas, coma se el mesmo fose un personaxe das súas propias novelas.

O comezo da guerra colleu a Dahl en Dar es Salaam (Tanzania), onde traballaba para a petrolífera Shell, e inmediatamente alistouse como voluntario nas forzas aéreas. En dous meses –nunca antes montara en avión- adestrárono en Nairobi (Kenia) para pilotar un Tiger Moth, biplano máis propio da Primeira Guerra Mundial. Despois, xa o mandaron directamente para O Cairo, onde había poñerse aos mandos dun aparello semellante, o caza Gladiator, con metralladoras desas que disparan a través da hélice sincronizadas coas súas aspas. Sería nesta etapa da guerra cando Dahl había ver máis preto de si a morte, e non precisamente polo fogo inimigo.

Pasado o período de instrución e xa asentado no norte de África, o comandante en xefe do aeródromo de Fouka (Libia) mandouno ir á base da 80ª Escuadrilla, no deserto, para incorporarse a ela. As coordenadas que lle deran estaban mal, de maneira que Dahl atopouse no medio do Sáhara, dacabalo das liñas italianas, co Gladiator no punto de non retorno e piques de anoitecer. Na aterraxe forzosa, o avión bateu de fociños no chan a 120 quilómetros por hora. O rostro de Dahl estampouse contra o vidro da carlinga e o aparato comezou a arder. Case inconsciente, coa cara completamente mazada, deu saído para afastarse o suficiente e non asarse vivo antes de desmaiarse; ao pouco, o lume chegou aos depósitos de combustíbel e á munición da metralladora e “as balas comezaron a asubiar por todas partes”. Despois, escuridade e silencio. Roald Dahl sería rescatado por unha patrulla británica e tería despois unha longa convalecencia hospitalaria para recuperarse das feridas, coa sorte de caer en mans dun afamado cirurxián plástico de Harley Street que, naquel intre, prestaba os seus servizos como cirurxián xefe da Armada en Alexandría e lle recompuxo con éxito o rostro.

Unha vez reincorporado, comezaría a épica para o escritor británico, e había ser cun comezo case tan absurdo como o das súas novelas. Afeito a pilotar biplanos, metérono, de súpeto, na carlinga dun Hurricane, un moderno monoplano que difería como o día da noite cos avións que pilotara ata entón. O caso é que lle deron dous días para afacerse a el antes de lanzarse só a cruzar o Mediterráneo para incorporarse á fronte grega. Dahl relátao así: “Estaba petrificado e asegureime por min mesmo no asento do Hurricane. Era o primeiro monoplano, e tamén, sen dúbida algunha, o primeiro avión moderno que tripulaba. Era, con moito, o máis potente, veloz e tramposo que xamais coñecera. Nunca tripulara antes un avión coa tren de aterraxe retráctil. Non tripulara nunca un avión provisto de aleróns que se empregaban para reducir a velocidade de aterraxe. Xamais tripulara un avión con hélice de inclinación variábel ou que tivera oito metralladoras nas ás. Xamais tripulara nada igual. Dalgún xeito amañeime para despegar con aquilo e facelo aterrar sen esnafralo, pero para min foi como montar un cabalo sen domar”. Ademais, con 1’92 de estatura, Dahl tiña que adoptar unha postura fetal para poder meterse na cabina do Hurricane, cos xeonllos case tocándolle o queixo. Nesta postura faría a viaxe de catro horas e media dende Exipto ao aeródromo de Eleusis, en Grecia. O que había vir despois ten de estraño que Roald Dahl sobrevivise para contalo. Só adiantar un dato: as forzas aéreas británicas na fronte grega consistían catro avións Blenheim e quince Hurricane, contando o de Dahl. Os nazis tiñan, pola contra, un milleiro de aparatos na rexión, entre cazas e bombardeiros, moito máis modernos e efectivos cós ingleses. Daquela, o noso escritor nunca combatera no aire. Quen queira descubrir en que deron as peripecias deste inexperto piloto fronte a tan formidábel inimigo terá que ler Voando só, un libro deses que se gozan liña a liña.

Para rematar, quixera transcribir un parágrafo, que fai referencia ao período de aprendizaxe como piloto de Roald Dahl, que dicía “Despois de ter voado sen instrutor, deixábanme despegar só moitas veces e era marabilloso. «¿Cantos mozos-preguntábame a min mesmo- tiñan a sorte de poder ir zoando e bradando polo ceo, sobre un país tan fermoso coma Kenia?». Ata o aeroplano e o combustíbel eran gratis. No gran val do Rift había tanta caza maior e menor como vacas nunha granxa leiteira, e voaba baixo no meu Tiger Moth para vela. ¡Que cantidade de animais contemplaba todos os días dende a cabina! Voaba moito tempo a unha altura de non máis de vinte ou vintecinco metros, admirando baixo miña enormes fatos de búfalos e animais salvaxes, que saían de escorrentada en todas as direccións cando eu pasaba ruxindo por riba deles. Coa axuda dun libro ilustrado que mercara en Nairobi, aprendín a recoñecer o kudu, a gacela de Thompson, o antílope, o impala e outros moitos animais. Vin multitude de xirafas e rinocerontes, de elefantes e leóns, e unha vez albisquei un leopardo, suave como a seda, acazapado na póla dunha grande árbore. Estaba a observar a uns impalas que pacían baixo súa, decidindo cal elixiría para comer. Voei sobre os flamencos rosados do lago Nakuru e din a volta completa voando sobre o cume nevado do monte Kenia no meu pequeno e seguro Tiger Moth. Non deixaba de repetirme o afortunado que era. Ninguén gozou nunca dun tempo tan apaixonante coma este”.

Iso si que é esnifar liberdade, case que metela a pico en vea, sentila tanto que se apalpa como algo material. Voar ceibe sobre un dos poucos anacos de África que daquela aínda se mantiñan virxes. Lémbrame ao Denis de Memorias de África; mais tamén ao Roy Batty, o líder replicante de Bladerunner na escena final do filme, cando di: “Vin cousas que ningún de vós crería. Atacar naves ardendo máis alá de Orión. Vin raios C coruscar na escuridade, preto da porta de Tannhäuser. Todos estes intres perderanse no tempo como bágoas na choiva. É hora de morrer”. Lémbrame, como non podía ser doutro xeito, ao adolescente que fun e que soñaba a fantasía recorrente de verse voando nun ala delta ao solpor co Stairway to heaven de Led Zeppelin soando nos oídos. Nunca tal fixen, pero aínda hei.

Teño nas mans a versión española do libro Into the Wild (Edicións B, colección Zeta Bolsillo), de Jon Krakauer, no que se baseou a película homónima dirixida por Sean Penn. Ambos, libro e filme, estreáronse nestes lares como Cara a rotas salvaxes. Os dous devoreinos coa paixón que me merecen aquelas testemuñas que nos lembran que o extraordinario é posíbel nas nosas vidas, tan enfaixadas en clixés e comodidades. Into the Wild –utilizo o título orixinal para respectar ese Wild con maiúsculas, que na versión orixinal rescata o sentido que lle deron pioneiros da liberdade como Henry David Thoureau- narra a historia real de Christopher Johnson McCandless, fillo dunha familia acomodada de Washington que, no verán de 1990, tras graduarse na Universidade de Emory (Atlanta), doou a unha ONG os 24.000 dólares da beca que tiña para continuar os estudios, abandonou o seu coche, queimou os cartos que levaba nos petos, e botouse á estrada. Durante dous anos, percorrería de norte a sur e de leste a oeste os Estados Unidos baixo o pseudónimo de Alexander Supertramp; o final da súa odisea vagabunda remataría nas terras salvaxes de Alasca, onde sobreviviu nun autobús abandonado alimentándose do que cazaba ata que unha serie de descoidos fixeron que o seu periplo tivese un desenlace fatal.

Persoalmente, e aínda que o filme está moi ben e levou moi boas críticas –amais dun Oscar ao mellor actor secundario, para Hal Holbrook-, o que me fascinou de verdade foi o libro. Nel, Jon Krakauer, montañeiro e escritor, aventureiro e adepto a ese Wild con maiúsculas co que intitula a súa obra, fai unha indagación sen fendas na vida de Chris McCandless e de toda a xente e circunstancias que o arrodearon, seguindo paso a paso o seu itinerario e, o que é máis difícil, pescudando nos currunchos da súa alma para comprender ese pulo, esa chamada ineluctábel cara ao Salvaxe. Iso levarao a tallar, como fixera Alexandre co nó gordiano, o debate que suscitara a peripecia de McCandless, dacabalo entre os que o consideraron un idealista irresponsábel e sen experiencia para sobrevivir nos eidos inhóspitos de Alasca, e os que o trataron reverencialmente como unha referencia de liberdade e determinación. Krakauer irá alén desta dicotomía maniquea ao tocar fondo non só na historia persoal de Chris McCandless, senón ao retornar tamén ao seu propio pasado, cando a paixón da adolescencia o levou a el mesmo a proporse retos que lle puxeron preto de máis o recendo da morte. A calidade da crónica e a fondura co que trata o tema tras crebar o lazo superficial que todos coñecemos, fan que a lectura de Into the Wild sexa máis que recomendábel, sen que desmereza o filme, por suposto, que tamén está moi ben.

Que ambas obras me fascinasen tanto débese a que eu tamén tiven unha adolescencia con arrebatos semellantes. Into the Wild fixo que volvese resoar nos meus oídos a chamada do Salvaxe. Eu, como McCandless, tamén tiven durante moitos anos ao Walden de Thoureau como libro de cabeceira. Os meus retos non pasaban por sobrevivir en Alasca como o mozo norteamericano. En plena adolescencia e coa cabeza chea de fantasías, orientei a miña vida para ser correspondente de guerra. Funme a Euskadi a estudiar Ciencias da Información, coa intención de aprender árabe e especializarme en política internacional para poder traballar como xornalista en Oriente Medio onde, estaba certo, non me había faltar traballo. Pasou que en primeiro de carreira coñecín á que hoxe é a miña muller e mai do noso fillo (desculpas polos posesivos, procuro non tomalos á tremenda...) e os meus esquemas esfareláronse como a cinza dun chamizo apagado. A partir de entón, aquelas grandes distancias onde situaba as miñas arelas de liberación, pasaron a ser leguas de soidade e anguria; mesmo os quince quilómetros que afastaban Palas de Rei de Melide antollábanse un abismo ominoso. Para ese verán, fiel aínda a aquelas ideas que xa estaban en franco divorcio co que sentía o meu corazón, organicei unha viaxe en autostop que me debería levar aos Balcáns, daquela en estado de guerra, ou a Turquía, con tan só 5.000 pesetas no peto. Aínda lembro o baleiro e a tristura fondísimos que me aguilloaron na estación ferroviaria de Lugo pouco antes de partir. Aquela viaxe que ía ser o meu pasaporte cara a un destino soñado e degoirado mil veces parou na fronteira francesa –antes e despois de pasar por Barakaldo, Barcelona, Figueres, La Jonquera, o deserto dos Monegros, Aranda del Duero, Valladolid- onde decidín recuar e volver para abrazar a aquela muller coa que quería compartir a miña vida. De aí a querer abandonar a carreira para dedicarme á literatura, só houbo un paso. Se cadra non tiven a coraxe e afouteza de McCandless, mais se me desen a oportunidade de volver á fronteira de Francia para poder retomar aquela aventura creo que, de seguro, volvería coller o billete de volta cara a Melide. A peripecia vital de McCandless engaioloume, rememorou de xeito vívido unha parte de min que me aleda non ter esquecido e, se cadra, calquera día aproveito para facer unha escapadiña ao Courel. Non é Alasca, mais dá para sentir “o pouco que é un home” (Novoneyra dixit), e iso a min abóndame.

Por fin lin Persépolis, un cómic da iraniana Marjane Satrapi que se levou recentemente ao cinema. Aínda que levaba anos con ganas de facerme con esta banda deseñada, teño que confesar que só me animei a mercala agora, cando Norma Editorial decidiu sacar a obra nun só volume, en cartoné, a un prezo de 25 euros (o mesmo que fixera Planeta de Agostini con V de Vendetta, de Alan Moore e David Lloyd, coincidindo coa súa estrea na pantalla grande). Antes diso, tiñas que desembolsar máis de sesenta euros polos catro tomos. Xa que logo, estamos nunha boa conxuntura para facérmonos con esta novela gráfica que narra as peripecias vitais da autora dende a súa nenez no Irán do Sha e da revolución, ata unha desarraigada adolescencia por terras de Europa e a madurez na que as súas raíces se fan firmes, senón nunha terra concreta, si na súa conciencia e na conciencia da súa liberdade.

Persépolis vén avalado con algún dos galardóns máis prestixiados da banda deseñada (o primeiro tomo levou o premio Coup de coeur ao mellor autor revelación do Salón de Angoulême de 2001; o segundo tomo, o premio ao mellor guión no mesmo evento, xa en 2002. En conxunto, Persépolis sería merecente, a maiores, do primeiro Premio da Paz Fernando Buesa Blanco, en España).

Teño a sospeita de que a aclamación de Satrapi en occidente ten un certo aquel de chauvinismo. Se cadra, no norte gústanos louvar aquelas expresións artísticas que nos revelan a mesquindade e a opresión dos réximes totalitarios e dos fundamentalismos que interpretamos como antítese das nosas democracias. Baseo as miñas presuncións en que, en todas as gabanzas que recibe Persépolis en Europa destácase sempre o retrato demoledor do islamismo iraniano que de maneira tan lúcida fai Satrapi; mais ninguén amenta á crítica, non menos desapiadada, da rapaza adolescente que seus pais exilian nunha Austria onde baterá coa carencia de valores e a confortable decadencia da mocidade, coa marxinación por racismo, ou cunha dolorosa soidade e cun desarraigo que a levarán ao borde do suicidio. Ninguén lembra a moza indignada explicando que, en Europa, ninguén te bota unha man se te ven tirado na rúa...

Pero debullemos na obra, que é o que interesa. A min, Persépolis paréceme un traballo extraordinario que ten o grande valor de transmitirnos unha realidade que, polo menos para min, adoita a sernos allea: a da intrahistoria de pobos, neste caso o iraniano, que viven e padecen alén Xibraltar, alén do Bósforo. Tirando da súa propia biografía, da súa experiencia directa, Marjane Satrapi lévanos da man pola represión da dictadura do Sha ata o triunfo da revolución e a posterior deriva fundamentalista da que todos temos, máis ou menos, conciencia nestes lares; e faino de xeito maxistral, valéndose de pequenas historias que se poden catar de maneira independente, pero que se articulan a xeito de teselas, dándonos un mosaico final de indubidable valor artístico e histórico. Cun estilo naif e infantil, a narrativa de Satrapi acada grande forza grazas a unha traballada e lúcida capacidade de síntese, tanto no guión como nos trazos, que é quen de evocar o devir dun pobo a partir de anécdotas persoais.

Xa para gustos, impresionáronme as dúas primeiras partes, que corresponden no tempo á nenez da autora e aos réximes do Sha e dos aiatolás; e decaeume o pracer lector na parte que fala do exilio europeo e o posterior regreso á terra natal, máis centrado nos problemas interiores da adolescente desnortada que foi Satrapi, e ficando máis ao lonxe o contido social e histórico reflectido nos primeiros libros. En calquera caso, estamos diante dunha auténtica revelación que inclúe o visado para visitarmos unha realidade ben diferente da nosa, principio indispensábel para pacer en praderías máis substanciosas cá peluxe do noso embigo.

Sen dúbida, recomendaríalle a súa lectura a calquera, do mesmo xeito que recomendaría ver o filme dirixido pola propia Marjane xunto a Vincent Paronnaud. A película é absolutamente fiel ao cómic, pero concentrando a súa esencia e o contido. Se cadra por iso logrou emocionarme máis, porque a súa visión foi como meterse todo Persépolis en vea sen un respiro; porque o filme se ceiba das partes e detalles menos expresivos da banda deseñada; porque de fondo escóitase a magnifica banda sonora de Olivier Bernet, con eses pentagramas dacabalo entre Europa e Oriente; porque no aspecto visual latexa a impecable e imaxinativa dirección artística de Marc Jousset, con ese toque naif que nos lembra ao Art Decó e á animación dos anos sesenta e que acada un filme se cadra máis achegado ao que deberían ser os decorados da infancia da autora. Eses escenarios de Jousset, precisamente, e o respecto fiel aos trazos do cómic nos personaxes –harmoniosamente animados- danlle unha indiscutíbel calidade visual á película. Se cadra, por achacarlle algo ao filme, deume a impresión que adoitan darme case todas as adaptacións cinematográficas de obras literarias: certa inconexión entre unhas escenas e outras. Desta vez, esa sensación ficou diminuída porque había nada que lera o cómic, polo que a miña mente enchía os baleiros que ía deixando a adaptación. En calquera caso, con Persépolis era abondo difícil facer algo perfectamente lineal, estando como está o cómic composto por ducias de microhistorias. Por iso, non viría mal ler primeiro a obra impresa para despois poder deleitarse co filme. Inverter esta orde podería estragar o goce de dúas obras altamente recomendábeis.