O blog de Xosi

Veño de saber, con ledicia, que o debuxante Xosé Tomás será o encargado de ilustrar, con pinturas murais, o edificio multiusos de Melide, onde se atopa a Biblioteca Municipal Xosé Vázquez Pintor. A ledicia é dobre pois, amais de considerar todo un luxo que un artista da talla de Tomás deixe a súa sinatura nun edificio público da nosa vila, está o feito de que fose el o encargado de ilustrar a miña única obra de narrativa publicada ata a data: O lume dos soños.

É esta, xa que logo, unha ocasión inmellorábel para falarmos da última obra publicada de Xosé Tomás, o cómic Tolos, publicado pola Universidade da Coruña. Tras lelo, teño que transcribir as palabras do prologuista de luxo que fala no limiar na obra, o pope da banda deseñada galega: Miguel Anxo Prado. Prado di, e coincido con el palabra a palabra, que “Xosé Tomás tece unha historia de historias, poliédrica, entrecruzando vidas, esperanzada e positiva, coa Universidade sutilmente en terceiro plano, e o estudio e o coñecemento no segundo. E no primeiro, persoas vivindo. Ó chegar á derradeira páxina fica un regosto suave e tenro no padal”.

Eu, de primeiras, collín o cómic con certas reticencias. Matinaba que o feito de estarmos ante un encargo da Universidade da Coruña podía coartar seriamente a liberdade artística do autor. Nembargante, e tal e como di Prado, o tema universitario agáchase sutilmente nun terceiro plano, e, polo que puiden comprobar, ás veces nin se ve. E o que fica son historias moi humanas, de realización persoal nas que o coñecemento e a formación teñen, en efecto, un papel fundamental, pero que nunca toldan o devir dos personaxes nin a historia que o autor nos quere contar.

En canto á factura artística, impecable. Como son profano nesto das artes plásticas, heille roubar de novo as palabras ao mestre Prado, que afirma: “Na lectura posterior, demorada, atenta –a única que se debe facer- é evidente que o Xosé Tomás ilustrador sabe utilizar todos os seus talentos gráficos para construír as páxinas: a súa paleta, que xa é recoñecible, persoal; o seu acabado con texturas na cor dixital, que evita a aparencia “plástica” e mecánica; a caricaturización benévola dos personaxes... Pero, ademais, como narrador visual presenta un repertorio completo e eficaz de recursos: riqueza de encadres, xogo intelixente de planos, dinamismo interno na viñeta, e, o que é máis difícil, tempo narrativo”.

Tolos, xa que logo, é unha obra da banda deseñada galega máis que recomendábel. Sendo a Universidade da Coruña a editora, ignoro as canles de comercialización que se utilizaron para difundila. Eu adquirina en Biblos, mais pareceume vela entre as novas adquisicións da Biblioteca de Melide. Así que non hai escusa para non botarlle un ollo e, de paso, marabillarse de ver como avanza Xosé Tomás, paseniño, na transformación dunhas paredes brancas nunha auténtica obra de arte.

Como xa teño comentado neste blog, para min o cambio de estación non corresponde tanto cunha data, ou cos solsticios e equinoccios, coma cun estado de ánimo. As nevaradas destes días pasados, a primeira xeada caída xustiño esta noite, son indicadores para min de que o inverno xa chegou. O inicio do segundo borrador da novela na que estou investindo as miñas madrugadas reincide no mesmo.

A casa airéase menos. A calefacción está acesa máis horas para manter a calor. Cando abres a porta para saír á rúa, o contraste é tal que semella que te botas ao interior dun frigorífico. Ao regresar a casa, ao entrar e sentir a mornura gardada entre paredes, comprendes o significado da palabra fogar.

Hoxe, cando o sol estaba a espreguizarse polo horizonte e nós a encher o depósito cun bo almorzo, cachei esta imaxe. Unha arañeira conxelada. Metáfora da fotografía. Metafotografía. A cristalización dun estímulo visual para deleite permanente da vista. Un impacto de retina transformado en significante de si mesmo. Redundancia da beleza que se expresa tal cal é. Unha arañeira de cristal. Inverno.

Deterse de vagar diante dos cadros de Xosé Manuel Broz é un auténtico goce, sobre todo para aqueles que temos certas cordas na alma que vibran ao atoparse diante dunha natureza virxe ou diante das pedras que albergan a nosa memoria. Ata o de agora, foi esta feliz conxunción temática a que dotou de personalidade propia á arte de Broz, ese darse a man entre as obras talladas co cicel e a suor das xentes e aqueloutras creacións que xorden espontaneamente dende a nai terra como expresión do irresistible pulo que dá orixe e sustenta a vida. Así, a arquitectura civil, relixiosa e popular danzan harmoniosamente cos nosos montes, fragas e praderías sobre os lenzos de Xosé Manuel Broz; e nós asistimos embriagados a tal espectáculo capturado pola súa agudísima vista e ofrendando aos nosos sentidos no interior dun marco cal besta brava nun curro.

Ese foi o Broz que eu coñecía e que coñecín ata que me deixei caer pola súa última exposición –en agosto, no Museo da Terra de Melide- na que, sen deixar de ser fiel a esa liña trazada, introduciu unha nova perspectiva, tan inesperada como venturosa, que supón un novo filón que, de seguro, nos deparará no futuro máis dunha sorpresa. A viraxe dada por Broz consistiu, nin máis nin menos, que en coller o cabalete e os pinceis para levalos máis alá do burgo vello de Melide no que tan bos froitos ten recolleito.

A concepción que ganduxa a obra broziana ten continuidade, desta maneira, nunhas paisaxes na que a vulgaridade do ladrillo e do asfalto substitúen á nobreza da pedra. E esa concepción non é outra que a de tirar beleza de calquera recanto que pouse diante da súa mirada escrutadora. Daquela, o leit motiv por excelencia na obra pictórica de Broz é, precisamente, ese idealismo que despoxa á imaxe de toda borralla que poida emporcallar a visión da beleza en estado puro inherente a calquera cousa ou ser animado. No caso que nos ocupa, a paisaxe melidense.

Se ollades ben os cadros –están lixeiramente distorsionados pola curvatura do obxectivo da cámara e os reflexos da iluminación artificial- toparédesvos diante dun Melide alucinante, case fantasmagórico, con esas rúas limpas de coches, de cables, de persoas, de farois ou de calquera moble urbano susceptíbel de taparnos esa beleza que Broz insiste en amosarnos núa, espida de calquera accesorio superfluo. Trátase, xa que logo, dun hiperrealismo positivista na liña dun Antonio López, antítese desoutro realismo sucio que insiste en amosarnos aqueles detalles que os nosos sentidos aborrecen, que incitan ao rexeitamento. Facer isto, destapar a beleza dunha paisaxe urbana na que só dabamos visto fealdade, é un gran achado de Broz que, ata o de agora tíñao acadado dun xeito máis doado grazas a ter por figurantes a arquitectura monumental e tradicional e a vizosa paisaxe da bisbarra.

Haberá que agardar con expectación, xa que logo, a seguinte exposición de Xosé Manuel Broz despois de que a brevidade desta nos impedise reincidir no seu goce. E se ninguén o di, direino eu: para cando unha exposición permanente co máis selecto da obra dun dos nosos mellores pintores?