Por fin lin Persépolis, un cómic da iraniana Marjane Satrapi que se levou recentemente ao cinema. Aínda que levaba anos con ganas de facerme con esta banda deseñada, teño que confesar que só me animei a mercala agora, cando Norma Editorial decidiu sacar a obra nun só volume, en cartoné, a un prezo de 25 euros (o mesmo que fixera Planeta de Agostini con V de Vendetta, de Alan Moore e David Lloyd, coincidindo coa súa estrea na pantalla grande). Antes diso, tiñas que desembolsar máis de sesenta euros polos catro tomos. Xa que logo, estamos nunha boa conxuntura para facérmonos con esta novela gráfica que narra as peripecias vitais da autora dende a súa nenez no Irán do Sha e da revolución, ata unha desarraigada adolescencia por terras de Europa e a madurez na que as súas raíces se fan firmes, senón nunha terra concreta, si na súa conciencia e na conciencia da súa liberdade.
Persépolis vén avalado con algún dos galardóns máis prestixiados da banda deseñada (o primeiro tomo levou o premio Coup de coeur ao mellor autor revelación do Salón de Angoulême de 2001; o segundo tomo, o premio ao mellor guión no mesmo evento, xa en 2002. En conxunto, Persépolis sería merecente, a maiores, do primeiro Premio da Paz Fernando Buesa Blanco, en España).
Teño a sospeita de que a aclamación de Satrapi en occidente ten un certo aquel de chauvinismo. Se cadra, no norte gústanos louvar aquelas expresións artísticas que nos revelan a mesquindade e a opresión dos réximes totalitarios e dos fundamentalismos que interpretamos como antítese das nosas democracias. Baseo as miñas presuncións en que, en todas as gabanzas que recibe Persépolis en Europa destácase sempre o retrato demoledor do islamismo iraniano que de maneira tan lúcida fai Satrapi; mais ninguén amenta á crítica, non menos desapiadada, da rapaza adolescente que seus pais exilian nunha Austria onde baterá coa carencia de valores e a confortable decadencia da mocidade, coa marxinación por racismo, ou cunha dolorosa soidade e cun desarraigo que a levarán ao borde do suicidio. Ninguén lembra a moza indignada explicando que, en Europa, ninguén te bota unha man se te ven tirado na rúa...
Pero debullemos na obra, que é o que interesa. A min, Persépolis paréceme un traballo extraordinario que ten o grande valor de transmitirnos unha realidade que, polo menos para min, adoita a sernos allea: a da intrahistoria de pobos, neste caso o iraniano, que viven e padecen alén Xibraltar, alén do Bósforo. Tirando da súa propia biografía, da súa experiencia directa, Marjane Satrapi lévanos da man pola represión da dictadura do Sha ata o triunfo da revolución e a posterior deriva fundamentalista da que todos temos, máis ou menos, conciencia nestes lares; e faino de xeito maxistral, valéndose de pequenas historias que se poden catar de maneira independente, pero que se articulan a xeito de teselas, dándonos un mosaico final de indubidable valor artístico e histórico. Cun estilo naif e infantil, a narrativa de Satrapi acada grande forza grazas a unha traballada e lúcida capacidade de síntese, tanto no guión como nos trazos, que é quen de evocar o devir dun pobo a partir de anécdotas persoais.
Xa para gustos, impresionáronme as dúas primeiras partes, que corresponden no tempo á nenez da autora e aos réximes do Sha e dos aiatolás; e decaeume o pracer lector na parte que fala do exilio europeo e o posterior regreso á terra natal, máis centrado nos problemas interiores da adolescente desnortada que foi Satrapi, e ficando máis ao lonxe o contido social e histórico reflectido nos primeiros libros. En calquera caso, estamos diante dunha auténtica revelación que inclúe o visado para visitarmos unha realidade ben diferente da nosa, principio indispensábel para pacer en praderías máis substanciosas cá peluxe do noso embigo.
Sen dúbida, recomendaríalle a súa lectura a calquera, do mesmo xeito que recomendaría ver o filme dirixido pola propia Marjane xunto a Vincent Paronnaud. A película é absolutamente fiel ao cómic, pero concentrando a súa esencia e o contido. Se cadra por iso logrou emocionarme máis, porque a súa visión foi como meterse todo Persépolis en vea sen un respiro; porque o filme se ceiba das partes e detalles menos expresivos da banda deseñada; porque de fondo escóitase a magnifica banda sonora de Olivier Bernet, con eses pentagramas dacabalo entre Europa e Oriente; porque no aspecto visual latexa a impecable e imaxinativa dirección artística de Marc Jousset, con ese toque naif que nos lembra ao Art Decó e á animación dos anos sesenta e que acada un filme se cadra máis achegado ao que deberían ser os decorados da infancia da autora. Eses escenarios de Jousset, precisamente, e o respecto fiel aos trazos do cómic nos personaxes –harmoniosamente animados- danlle unha indiscutíbel calidade visual á película. Se cadra, por achacarlle algo ao filme, deume a impresión que adoitan darme case todas as adaptacións cinematográficas de obras literarias: certa inconexión entre unhas escenas e outras. Desta vez, esa sensación ficou diminuída porque había nada que lera o cómic, polo que a miña mente enchía os baleiros que ía deixando a adaptación. En calquera caso, con Persépolis era abondo difícil facer algo perfectamente lineal, estando como está o cómic composto por ducias de microhistorias. Por iso, non viría mal ler primeiro a obra impresa para despois poder deleitarse co filme. Inverter esta orde podería estragar o goce de dúas obras altamente recomendábeis.
