O blog de Xosi

Foi nun tétrico tugurio dos arrabaldes de Millí. Un poli de paisano despachaba tras da barra, un tal Branco, que aproveitaba a súa dobre condición de barman para trapichear o que non daba como axente da lei. Entre os seareiros da baiuca había un mozote torpón que, con xesto sádico e babexando coma un obseso, non facía máis que pedirme unha fotografía do meu careto. Eu negábame unha e outra vez. Mais o Pandurini, que así se chamaba o fulano, non deixaba de invitarme a un gin tonic tras outro, un tras outro, ata que rematei arrastrando as barbas polas baldosas do bareto. Ao día seguinte, mentres forzaba ás miñas neuronas a lembrar en que cranio habitaban cun baño quente de escuma e Alka Seltzer, descubrín aterrado que lle recortaran ao meu carné de conducir a foto. E preguntarédesvos, ¿como demo o soubeches estando na bañeira? Moi sinxelo: bañárame vestido, polo que non me foi difícil dar coa carteira. Hoxe, moi ao meu pesar, publico as consecuencias daquela noite de esmorga. A miña imaxe serviulle ao tal Pandurini para crear ese espantallo con quimono bautizado como Cho-Tsi. Menteille unha posíbel censura e el ameazou con cortar a billa da banda deseñada. Non hai que lle facer. Consólame saber que non fun o único, como ben veredes nas páxinas que seguen. Para a seguinte entrega seica sae unha moza ben guapa vida dende os páramos bercianos. Pero non vos fagades ilusións; aparece vestida de máis. Ha ser polo frío...

Créditos: Cho-Tsi (Xosé García); o anano (el mesmo); sr. Rallini (Raias); sr. Chiquitini (Chiqui); fotografía (Enrique Huxtable-Quique; H-el mesmo)

Continuará. Próxima entrega, o vindeiro venres 23 de maio.

Unha das frases máis fermosas que lin nun libro foi aquela de Memorias dun neno labrego na que Balbino se preguntaba onde morrían os paxaros. A resposta atopeina nun dos episodios máis vergonzosos da miña vida; aquel, canda o salvaxismo da adolescencia, no que matei un paporroibo cunha escopeta de perdigóns. Aínda que deberon pasar ben uns vintecinco anos dende aquela, a escena segue gravada a lume na miña alma. Lembro que esta emoción que agora rememoro foi a mesma que sentín cando o corpiño do paxaro deu cos seus ósos e plumas no humus da fraga. Cunha mágoa fondísima polo irreparable da miña acción, o único que se me ocorreu aquel día foi enterralo baixo a follaxe. Pasou a formar parte da terra, unha parte tan infinitesimal como grande foi o meu remorso. Estou convencido de que o sentimento de culpa ficará ata que o meu corpo bique tamén, tarde ou cedo, esa mesma terra. Mais non quero que pensedes que, coas liñas que seguen, pretendo redimirme ou expiar os meus pecados. Estes, xa forman parte indisoluble miña.

Quen vedes na fotografía é un paporroibo que aniñou nunha cesta de plantas que temos no limiar da casa. A canastra en cuestión fora un deses agasallos de Nadal que non sabes moi ben que facer con el. Aí ficou, enriba dunha mesa e á intemperie todo o inverno. As xeadas e o meu desleixo mataron boa parte desta flora enfaixada en vimbios; se cadra o meu inconsciente fixo que me esquecese dela na busca dun motivo para botala como morralla no composteiro. Hai uns días, cando se tomou por fin tan ecolóxica decisión, e ao coller o canistrel nas mans, algo violento e súpeto sacudiu as follas secas e saíu voando. Era o paporroibo. Tras súa, enterrado entre as plantas, deixaba un niño perfectamente entretecido con cinco ovos no seu seo. Pousou a poucos metros, inmune ao medo da presenza ameazadora que eu lle supuña e que, noutras circunstancias, o tería espaventado lonxe da miña vista. Fitaba cada un dos meus movementos, impotente pero vixilante. “Todo ben, paporroibo”, pensei, “podes estar tranquilo, xa non te molesto máis”. En canto marchei, volveu inmediatamente para seguir chocando á descendencia.

É fermoso como, moi a pesares dos nosos execrables esforzos, a vida sempre remata por vencer á morte por moi definitiva e vasta que esta sexa. Milenios de fracasada barbarie así o demostran. A vaidade das nosas mesquiñas crueldades, tamén. Así o corroborará, nun futuro ben afastado, un ser descoñecido calquera que chocará a súa proxenie milenios despois de que se extinga o ser humano. Así mo demostrou este paporroibo cos seus cinco ovos vintecinco anos despois do meu asasinato. Porque todo pasa e todo queda, mais, como ben constatou Antonio Machado, o noso é pasar. Sería de agradecer que ese efémero paso facendo camiño fose o máis solidario e dador co noso próximo que o noso egoísmo nos permita. De seguro que a todos nos irá mellor se así é.

Estes días ando a pelexar cunha das máis fodidas globalizacións que asoballa ao mundo labrego. Non, non teñades medo. Non vos vou dar a chapa coas trasnadas das multinacionais, coas marxes abusivas das distribuidoras, nin cos efectos perversos do capitalismo salvaxe na agricultura. A globalización da que vos falo, que vén canda a primavera, é unha globalización botánica: as malas herbas ou, quitándolle a moralina que agacha o epíteto, as adventicias (é dicir, esas que veñen cando ninguén as chama).

Agora mesmo, estoulle a dedicar todos os meus esforzos hortícolas ao arrincado das devanditas adventicias que, se ben non teñen por que ser malas, si son pérfidas para os meus cadrís. Onde máis as descoidei foi nos cultivos máis temperáns –pericos e allos-, onde a invasión xa está a reclamar fazañas épicas. Nos plantíos máis recentes –cebola e pataca- aínda se están a insinuar, atreveríame a dicir que de xeito chulesco, como rosmando polo baixo “agarda un par de semaniñas máis, e xa verás, pringao”. Fachendean oufanas diante da miña inexperiencia. Mais non contaban con que, tras cada baixada de sacho, amais dos meus músculos, atópanse os consellos de Carmiña. E Carmiña dixo: “vai mondando as patacas e a cebola antes de que medren máis as herbas”. Tiñades que velas tremendo. Citando a Clint Eastwood, “Sen perdón”. O máis impresionante do conto foi a demostración da miña sogra de como se debían facer as cousas. Daba xenio vela desherbando co sacho, coa vista media chosca, pasando a rentes de plantóns de pataca que ás penas erguían un par de centímetros sen tocalos. Caro me custaba distinguilos a min, con bastantes menos dioptrías; ríome dos vellos que presumen de ler o xornal sen gafas. Nese intre pensei nas paridas, quen de recoñecer o pranto do seu fillo entre as ducias de berros da maternidade ás poucas horas de ter nacido. Así sacha e desherba a Carmiña, cun fondo sentido maternal que a min me ha levar ben anos conquistar.

¿Sentiches algunha vez a chamada dun libro? A min tenme pasado. A última vez aconteceume con La invención de Hugo Cabret, de Brian Selznick (East Brunswick, New Jersey, 1966). Foi na libraría Parrado, hai uns meses. Estaba a ollar distraidamente os expositores, cando tropecei co lombo desta obra. De socato, sen que o raciocinio mediase na acción, collín o volume nas mans. Fascinoume dende o primeiro intre. Nembargante, e ao non ter referencias nin da creación nin do autor –a deusa razón xa estaba a tomar as rédeas do seu escravo-, volvino deixar no sitio. Mais xa nada volvería ser igual. Cada vez que entrei en Parrado, dende aquel día, non houbo ningunha ocasión na que –ás furtadelas, de esguello ou descaradamente- non mirase o libro. É unha sensación moi semellante, salvando as distancias e as proporcións, a un namoramento. Sempre que o azar propicia algún encontro co teu namorado, son inevitábeis o cruce de miradas, os sorrisos delatores, a complicidade das emocións, os roces intencionados. Toda unha danza de seducción para adornar e dar corpo ao celo. 

Hoxe, co Hugo Cabret nos andeis da miña biblioteca –visto o visto, as bibliotecas privadas teñen un aquel de harén- aínda sigo co celmoso sabor de boca que me deixan as boas lecturas. La invención de Hugo Cabret ten o recendo e os ingredientes de calquera creación de literatura fantástica de calidade, pero sen máis fantasía que a historia e os personaxes de ficción que dan vida ás súas páxinas. Ou o que é o mesmo, o autor consigue que un entorno e uns determinados acontecementos, en principio realistas, sexan máxicos dende o comezo do relato. Creo que boa parte da fascinación que xurdiu en min diante deste libro veu das ilustracións. Dacabalo dunha novela gráfica da banda deseñada e dun relato ilustrado, en La invención de Hugo Cabret prodigan, a xeito dos fotogramas dunha secuencia cinematográfica, os extraordinarios debuxos a lapis de Selznick, quen, ademais, documentou e executou unha fermosa historia que é toda unha homenaxe ao nacemento do cine fantástico e da ciencia ficción. As súas máis de cincocentas páxinas lense nun vira vira grazas ao predominio das ilustracións sobre o texto e a uns espazos en branco máis que xenerosos. Respecto da trama, o seu protagonista será Hugo, un rapaz orfo que se dedica a coidar dos reloxos dunha estación ferroviaria en París e que vai tirando grazas aos pequenos roubos que perpetra a diario. A lapela do libro, publicado por SM, adianta que “se quere sobrevivir, ninguén debe saber da súa existencia. Nembargante, un día ten un descoido e é descuberto por unha excéntrica rapaza, amante dos libros, e por un vello e amargado xogueteiro. E xa nada será como antes”. ¿Xa vas sentindo a súa chamada?

E seguimos coa presentación de personaxes. O conto de nunca acabar. ¿Será este cómic unha desas novelas gráficas corais que tenta retratar as desapiadadas relacións humanas dos baixos fondos dunha simbólica vila que reflicte ao fin e ao cabo as máis baixas miserias da alma humana das que dun xeito ou doutro todos e todas participamos pois o home como ben dixo Hobbes é un lobo para o home e o Pedro Panduriño busca expresar esa atroz verdade a través dos lúcidos trazos do seu lapis dándolle un sentido e significacións ocultas a unha trama en aparencia superficial pero que no máis fondo coma se fose deliñada con tinta invisible cifra unha mensaxe que xostrega nas estruturas mentais máis reprimidas da nosa psique e nos obriga a unha evolución dolorosa que nos fai medrar e sermos máis nós mesmos partindo dende a base dun autocoñecemento crítico e consciente do noso eu espiritual que xacía enterrado por décadas de morralla sociocultural aprendida e aprehendida nun alienador proceso educativo do que fomos vítimas Electras e Edipos pola venia dos nosos pais e das nosas nais para mergullarnos nun devir vital no que nos transformamos de vermes repulsivos a elegantes crisálidas que nos expresamos futilmente a través do consumo de creacións culturais coma as publicadas neste blog ás que nos sometemos e que ao fin e ao cabo o único que fan é alimentar os nosos egos para construír imaxes de nós mesmos que non son máis que a imaxe que pensamos que os demais teñen de nós e así ad aeternam mais sendo como é a vida nada máis ca un lene sopro un breve aire segundo o Eclesiastés para que demo estaraste a preguntar pregunta isto quen isto escribe? Para nada. Algo tiña que poñer e non se me ocorreu outra cousa. De seguro que o personaxe de hoxe, o Enrique Huxtable, non lle dá tantas voltas ás cousas. Deica outra.

Créditos: Enrique Huxtable (Quique)

Continuará. A próxima entrega será o vindeiro venres 16 de maio.

Son republicano. Que lle imos facer. Sono dende que, no bacharelato, estudiei o anacrónicas e intrinsecamente malignas que son as monarquías e dende que souben dos mirialitros de sangue que correron por Europa para sacarnos do corpo esas carrachas que nos veñen chuchando os cartos dende a máis alta Idade Media. Sono dende que pensadores como Rousseau, hai xa máis de douscentos anos, nos abriron os ollos respecto de onde emana, ou debería emanar, o poder; do pobo, por suposto.

Respecto da nosa particular monarquía, ese invento –herdanza directa da dictadura de Franco- que supuxo un auténtico gol pola escuadra a unha feble Constitución acabada de nacer, abúrreme ata o noxo. Non estudiei os miles de millóns que teñen desbaldido os Borbóns dende 1978, e ignoro o que lle teñen chuchado ás arcas públicas dende comezos do século XVIII, cando comezaron a parasitar España. Tampouco vou entrar agora a analizar o democrático privilexio de que un determinad apelido ostente hereditaria e varonilmente a xefatura do Estado (xa non digo que se elixa por votación popular e con varias candidaturas en liza; oes, é que nin a sacan a oposición nin a concurso público). Nin sequera me meterei coas contrastadas capacidades intelectuais da sacrificada familia. O que me toca as narices agora é a persecución a que se está a someter a toda aquela persoa que ergue a súa voz contra este fato de reais lacazáns, persecución que dende a Casa Real ben se coidan de encargarlle aos nosos democráticos medios de comunicación, sexan de tendencia pepera ou sociata.

Aínda que a teima censora vén ben de atrás, fíxose patente co secuestro de El Jueves no que o Príncipe aparecía fozando coa Princesa para facer un Principiño (con perdón de Antoine de Saint-Exupéry). O peor do conto non foi a censura; o peor foi que, dende aquela, orquestrouse unha forte campaña mediática na que nos atopamos ao Rei e á súa proxenie ata na sopa. Dende aquel, non menos censor e anoxadamente colonial “¡Que te calles!” ao indio Chávez, non hai acontecemento deportivo importante no que non apareza o Borbón para sacarse a foto xunto aos laureados, a ser posíbel cunha real bromiña que dea fe do humano –coma ti e coma min- que é o noso monarca; tamén o vemos compartir a dor de todos os españois cando cómpre, con bágoas azuis se for necesario; e viaxar a esgalla, que é a súa maneira de demostrar que, ao seu xeito, traballa.

Pero non era de todo isto do que quería falar. A miña vea antimonárquica latexou con forza estes días por unha nova fazaña censora da nosa democracia: a imputación por inxurias á Coroa do alcalde de Puerto Real (Cádiz), José Antonio Barroso, de Izquierda Unida, polo seu discurso durante un acto de homenaxe á II República. Semella que a liberdade de expresión ten uns límites moi estritos cando se menta o apelido Borbón. Afortunadamente, aínda hai políticos –cómpre buscalos fóra do PP e do PSOE-, que non teñen pelos na lingua á hora de falar de Rei&Co.

Vexamos algunhas das declaracións de Barroso: "El Borbón es hijo de un crápula. El Borbón de condición deleznable, el presente, no es menos deleznable de lo que su padre fue. Afecto al Golpe de Estado, despreciado por el tirano, al que reiteradamente le solicitó su incorporación al Ejército faccioso. El Borbón es hijo de una persona de condición licenciosa, deplorable, deleznable. No menos licenciosa que la de su esposa". Barroso non se retractou das súas palabras, ás que engadiu algunhas perlas como que “La Monarquía es de naturaleza corrupta. El Rey no es ningún modelo ni ningún espejo en el que mirarse. Cualquier político con su entorno empresarial habría cavado su propia tumba. Me resisto a que nos lo pinten como un dechado de virtudes”.

Xa que este blog está asinado por un republicano, e xa que me rebenta, particularmente, a censura nun país que se di democrático, podedes ver a información completa respecto deste proceso no xornal dixital Rebelión, amais dunha entrevista a José Antonio Barroso na mesma publicación. E como non todo van ser malas novas, remato cunha que supón un sopro de esperanza: o claustro da Universidade Pompeu e Fabra, de Cataluña, aprobou unha moción presentada polo Sindicat d’Estudiants dels Països Cataláns (SEPC) que pedía o rexeitamento da presenza de calquera membro da Familia Real nas instalacións do centro universitario. En hora boa.

Por fin lin Persépolis, un cómic da iraniana Marjane Satrapi que se levou recentemente ao cinema. Aínda que levaba anos con ganas de facerme con esta banda deseñada, teño que confesar que só me animei a mercala agora, cando Norma Editorial decidiu sacar a obra nun só volume, en cartoné, a un prezo de 25 euros (o mesmo que fixera Planeta de Agostini con V de Vendetta, de Alan Moore e David Lloyd, coincidindo coa súa estrea na pantalla grande). Antes diso, tiñas que desembolsar máis de sesenta euros polos catro tomos. Xa que logo, estamos nunha boa conxuntura para facérmonos con esta novela gráfica que narra as peripecias vitais da autora dende a súa nenez no Irán do Sha e da revolución, ata unha desarraigada adolescencia por terras de Europa e a madurez na que as súas raíces se fan firmes, senón nunha terra concreta, si na súa conciencia e na conciencia da súa liberdade.

Persépolis vén avalado con algún dos galardóns máis prestixiados da banda deseñada (o primeiro tomo levou o premio Coup de coeur ao mellor autor revelación do Salón de Angoulême de 2001; o segundo tomo, o premio ao mellor guión no mesmo evento, xa en 2002. En conxunto, Persépolis sería merecente, a maiores, do primeiro Premio da Paz Fernando Buesa Blanco, en España).

Teño a sospeita de que a aclamación de Satrapi en occidente ten un certo aquel de chauvinismo. Se cadra, no norte gústanos louvar aquelas expresións artísticas que nos revelan a mesquindade e a opresión dos réximes totalitarios e dos fundamentalismos que interpretamos como antítese das nosas democracias. Baseo as miñas presuncións en que, en todas as gabanzas que recibe Persépolis en Europa destácase sempre o retrato demoledor do islamismo iraniano que de maneira tan lúcida fai Satrapi; mais ninguén amenta á crítica, non menos desapiadada, da rapaza adolescente que seus pais exilian nunha Austria onde baterá coa carencia de valores e a confortable decadencia da mocidade, coa marxinación por racismo, ou cunha dolorosa soidade e cun desarraigo que a levarán ao borde do suicidio. Ninguén lembra a moza indignada explicando que, en Europa, ninguén te bota unha man se te ven tirado na rúa...

Pero debullemos na obra, que é o que interesa. A min, Persépolis paréceme un traballo extraordinario que ten o grande valor de transmitirnos unha realidade que, polo menos para min, adoita a sernos allea: a da intrahistoria de pobos, neste caso o iraniano, que viven e padecen alén Xibraltar, alén do Bósforo. Tirando da súa propia biografía, da súa experiencia directa, Marjane Satrapi lévanos da man pola represión da dictadura do Sha ata o triunfo da revolución e a posterior deriva fundamentalista da que todos temos, máis ou menos, conciencia nestes lares; e faino de xeito maxistral, valéndose de pequenas historias que se poden catar de maneira independente, pero que se articulan a xeito de teselas, dándonos un mosaico final de indubidable valor artístico e histórico. Cun estilo naif e infantil, a narrativa de Satrapi acada grande forza grazas a unha traballada e lúcida capacidade de síntese, tanto no guión como nos trazos, que é quen de evocar o devir dun pobo a partir de anécdotas persoais.

Xa para gustos, impresionáronme as dúas primeiras partes, que corresponden no tempo á nenez da autora e aos réximes do Sha e dos aiatolás; e decaeume o pracer lector na parte que fala do exilio europeo e o posterior regreso á terra natal, máis centrado nos problemas interiores da adolescente desnortada que foi Satrapi, e ficando máis ao lonxe o contido social e histórico reflectido nos primeiros libros. En calquera caso, estamos diante dunha auténtica revelación que inclúe o visado para visitarmos unha realidade ben diferente da nosa, principio indispensábel para pacer en praderías máis substanciosas cá peluxe do noso embigo.

Sen dúbida, recomendaríalle a súa lectura a calquera, do mesmo xeito que recomendaría ver o filme dirixido pola propia Marjane xunto a Vincent Paronnaud. A película é absolutamente fiel ao cómic, pero concentrando a súa esencia e o contido. Se cadra por iso logrou emocionarme máis, porque a súa visión foi como meterse todo Persépolis en vea sen un respiro; porque o filme se ceiba das partes e detalles menos expresivos da banda deseñada; porque de fondo escóitase a magnifica banda sonora de Olivier Bernet, con eses pentagramas dacabalo entre Europa e Oriente; porque no aspecto visual latexa a impecable e imaxinativa dirección artística de Marc Jousset, con ese toque naif que nos lembra ao Art Decó e á animación dos anos sesenta e que acada un filme se cadra máis achegado ao que deberían ser os decorados da infancia da autora. Eses escenarios de Jousset, precisamente, e o respecto fiel aos trazos do cómic nos personaxes –harmoniosamente animados- danlle unha indiscutíbel calidade visual á película. Se cadra, por achacarlle algo ao filme, deume a impresión que adoitan darme case todas as adaptacións cinematográficas de obras literarias: certa inconexión entre unhas escenas e outras. Desta vez, esa sensación ficou diminuída porque había nada que lera o cómic, polo que a miña mente enchía os baleiros que ía deixando a adaptación. En calquera caso, con Persépolis era abondo difícil facer algo perfectamente lineal, estando como está o cómic composto por ducias de microhistorias. Por iso, non viría mal ler primeiro a obra impresa para despois poder deleitarse co filme. Inverter esta orde podería estragar o goce de dúas obras altamente recomendábeis.

Na última fin de semana, Melide foi escenario do que, dun xeito máis tópico ca reflectinte da realidade, é considerado o espectáculo máis grande do mundo: o circo. E en tempos tivo que selo, non o dubido, máis nesta era de ondas hertzianas, televexos, pleiesteixons e silicio non pinta a cousa igual.

Para quen si debeu ser o máis grande visto nos dous anos que leva rodando pola vida foi para o Breixo, que aínda me está a falar dos tigres, dos osos, do elefante e demais fauna circense que trouxo o Coliseo ata a campo da feira melidense. Tiñades que velo de pé encol das nosas coxas, cos cinco sentidos cravados na pista, sen perder detalle, vendo materializados en carne tantos seres que, ata ese intre, só eran ilustracións librescas ou simples palabras. Contemplando ao noso fillo marabillarse desa maneira, decatámonos que, para nós, o maior espectáculo do mundo é gozar do seu asombro, ver como medra experiencia a experiencia, como se vai construíndo a base de ladrillazos de realidade o home que algún día será. Supoño que vos decatades agora de que o título que abre esta entrada non se refería ao circo; referíase a Breixo, o maior espectáculo do mundo.

Sen chegar a abominar do fútbol, non me chama moito a arte de darlle patadas a un balón. Mais iso non é óbice para que non me lembre neste blog do acontecemento da fin de semana en Melide: o ascenso do CIRE a segunda autonómica. A sesta de Breixo impediume estar na chegada da equipa á fonte dos catro canos en tractor, despois dese épico seis a cero que lle meteron ao Visantoña de Mesía. Mais si que os vin na rúa dos viños, cheos coma caldeiros, celebrando o medre en categoría. Quede aquí esta imaxe como recoñecemento á nova xesta do deporte melidense.

Si, así é. Traballamos ata na ponte do 1 de maio. Somos así de sufridos, que lle imos facer. Ademais, tiñades o noso compromiso de que cada venres salfeririamos a rede cunha entrega de H, e velaquí a tedes, para que despois non andedes dicindo por aí que se tal que se cal. O capítulo de hoxe ten un aquel de autorretrato. Se non me credes, ide mirando.

Créditos: Pietro Pandurini (Pedro Panduriño), chamada telefónica (H).

Continuará. A próxima entrega será o vindeiro venres, 9 de maio.